حیوانات خانگی بخش مهمی از زندگی بسیاری از افراد هستند و همراهی و آرامش ارزشمندی را فراهم میکنند. اما گاهی همین حیوانات دوستداشتنی میتوانند ناقل عوامل بیماریزا و بیماریهای ناخواسته باشند؛ بهویژه اگر بهطور مرتب در فضای بیرون پرسه بزنند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ ما گروهی از بومشناسان و دامپزشکان هستیم که سلامت حیاتوحش و انتقال عوامل بیماریزا میان جانوران وحشی، حیوانات اهلی و انسانها را مطالعه میکنیم. یافتههای تازه ما میتواند برای افرادی که به گربههای خود اجازه خروج از خانه میدهند یا در محلهشان با گربههای آزاد و پرسهزن مواجه هستند، اهمیت زیادی داشته باشد.
عوامل بیماریزای مشترک بین انسان و حیوان، که به آنها «زئونوز» گفته میشود، موجوداتی هستند که میتوانند هم انسانها و هم حیوانات را آلوده کنند. از دیدگاه یک عامل بیماریزا، انسان فقط یکی دیگر از میزبانهای حیوانی محسوب میشود.
معمولاً حیاتوحش بهعنوان منبع اصلی بیماریهای نوظهور انسانی معرفی میشود، زیرا تعداد گونههای جانوری وحشی بسیار بیشتر از حیوانات اهلی است. اما حتی اگر یک عامل بیماریزا بتواند انسان را آلوده کند، همچنان به راهی برای رسیدن به ما نیاز دارد.
از آنجا که حیوانات اهلی در نزدیکی انسانها زندگی میکنند، ما بیماریهای مشترک بیشتری با آنها نسبت به جانوران وحشی داریم. این شرایط زمانی حتی برای عوامل بیماریزا مطلوبتر میشود که بتوانند یک حیوان خانگی را نیز آلوده کنند.
نتایج پژوهش چه میگوید؟
در پژوهش تازهای که منتشر کردهایم، دادههای بیش از ۴۰۰ مطالعه علمی را گردآوری کردیم تا بررسی کنیم سبک زندگی گربهها – چه گربههای خانگیِ کاملاً داخل منزل، چه گربههای دارای دسترسی آزاد به فضای بیرون و چه گربههای وحشی – چگونه بر احتمال حمل عوامل بیماریزای قابل انتقال به انسان تأثیر میگذارد.
در مجموع نزدیک به ۱۰۰ عامل بیماریزای مشترک میان انسان و گربه شناسایی شد که توانایی آلوده کردن انسان را دارند. از جمله شناختهشدهترین آنها میتوان به هاری، انگل توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii)، کرمهای گرد و باکتری سالمونلا اشاره کرد.
نتایج نشان داد گربههای خانگی که آزادانه در فضای بیرون رفتوآمد میکنند، سه تا پنج برابر بیشتر از گربههای کاملاً خانگی در معرض حمل عوامل بیماریزای مشترک با انسان قرار دارند.
نکته شگفتانگیزتر این بود که احتمال حمل حداقل یک عامل بیماریزا در این گربههای خانگیِ پرسهزن تقریباً با گربههای وحشی برابر بود. اگرچه گربههای دارای صاحب نسبت به گربههای وحشی تنوع کمتری از عوامل بیماریزا را حمل میکردند، اما همان بیماریهایی که گربههای وحشی را آلوده میکنند، در گربههای خانگی نیز دیده میشوند.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
این مسئله زمانی به یک مشکل گسترده تبدیل میشود که بدانیم گربههای خانگیِ آزاد همزمان با انسانها، حیاتوحش و سایر حیوانات اهلی در تماس هستند.
در مطالعات بررسیشده، حدود ۶۰ درصد از گربههای خانگی بدون نظارت به فضای بیرون دسترسی داشتند و در برخی مناطق این رقم از ۹۰ درصد نیز فراتر میرفت.
گربههای پرسهزن شکار میکنند، با حیوانات وحشی و حیوانات اهلی دیگر تماس دارند و در محیطهایی رفتوآمد میکنند که ممکن است آلوده به عوامل بیماریزا یا سموم باشند.
پژوهشها نشان میدهد صاحبان گربهها میزان شکار حیوانات توسط گربههای خود را حدود ۸۰ درصد کمتر از واقعیت برآورد میکنند؛ به این معنا که بسیاری از شکارها و تماسهای حیوانی اصلاً مشاهده نمیشوند.
این تعاملات نیز محدود به گونههای مزاحم نیست. برآوردهای انجامشده در برخی کشورها نشان میدهد گربهها سالانه میلیاردها جانور وحشی را شکار میکنند و تاکنون بیش از ۲ هزار گونه مختلف بهعنوان طعمه گربههای اهلی ثبت شدهاند.
انگل مشهوری که میلیونها نفر را آلوده میکند
یکی از مهمترین انگلهایی که گربهها میتوانند به محیط زندگی انسان منتقل کنند، توکسوپلاسما گوندی است.
گربهها حیواناتی مانند جوندگان، پرندگان و خفاشها را شکار میکنند؛ جانورانی که ممکن است حامل عوامل بیماریزای قابل انتقال به انسان باشند و در شرایط عادی تماس مستقیمی با انسان نداشته باشند.
برای مثال، گربههای خانگی ممکن است جوندگان آلوده به ویروسها را به خانه بیاورند. همچنین موارد مستندی وجود دارد که در آنها گربهها خفاشهای مبتلا به هاری را وارد خانه کردهاند.
بنابراین گربهای که پس از شکار به خانه بازمیگردد، میتواند پلی میان بیماریهای موجود در حیاتوحش و انسانها ایجاد کند.
خطر فقط متوجه صاحبان گربه نیست
افرادی که خودشان گربه ندارند نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند.
گربههای آزاد در باغچهها، پارکها، زمینهای بازی کودکان و سایر فضاهای عمومی مدفوع میکنند و همین موضوع میتواند باعث آلودگی گسترده محیط شود.
یکی از مطالعات تخمین زده است که گربههای دارای دسترسی آزاد به بیرون، به ازای هر ۱۰ هزار خانوار، سالانه بیش از ۶۰ تُن مدفوع در محیط باقی میگذارند.
بسته به نوع انگل، مدفوع گربه میتواند حاوی صدها تا صدها هزار تخم انگل باشد که ماهها یا حتی سالها در خاک و آب زنده میمانند و میتوانند انسانها یا حیوانات دیگر را آلوده کنند.
صاحبان گربه چه کارهایی باید انجام دهند؟
سادهترین، کمهزینهترین و در عین حال انسانیترین راهکار این است که از پرسهزنی بدون نظارت گربهها جلوگیری شود.
البته این به معنای محروم کردن گربه از فضای باز نیست. راهکارهایی مانند:
* ساخت محوطههای محافظتشده مخصوص گربه (Catio)
* پیادهروی با قلاده
* حضور تحت نظارت در فضای باز
* استفاده از محوطههای بسته و ایمن
میتوانند نیاز گربه به محیط بیرون را تأمین کنند.
مراقبتهای دامپزشکی نیز همچنان اهمیت زیادی دارند. درمان عفونتهای انگلی و واکسیناسیون علیه بیماریهایی مانند هاری، حتی برای گربههای خانگی، ضروری است.
با این حال، از آنجا که هیچ واکسن یا درمان ضدانگلی همه عوامل بیماریزای مرتبط با حیاتوحش را پوشش نمیدهد، کاهش تماس گربه با منابع آلودگی همچنان کاملترین روش محافظت محسوب میشود.
انتخابی که هم از انسان محافظت میکند و هم از طبیعت
بحث درباره گربههای آزاد اغلب بهاشتباه بهصورت یک دوگانه مطرح میشود: یا گربه باید آزادانه پرسه بزند یا از یک زندگی طبیعی محروم خواهد شد.
پژوهشگران میگویند این نگاه گمراهکننده است. ما درباره سگها نیز چنین فرضی نداریم که برای داشتن زندگی مناسب باید آزادانه در خیابانها، حیاط همسایهها یا مناطق حیاتوحش رفتوآمد کنند.
گربههایی که در خانه نگهداری میشوند یا تنها تحت نظارت به فضای بیرون دسترسی دارند، میتوانند زندگی سالمتر، غنیتر و حتی طولانیتری داشته باشند.
