آیا تا به حال از خود پرسیدهاید چرا برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد اضطراب هستند؟ یک روانپزشک توضیح میدهد که چگونه ژنتیک، ویژگیهای روانشناختی و سبک زندگی میتوانند در شکلگیری اختلالات اضطرابی نقش داشته باشند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بیشتر ما هر از گاهی احساس اضطراب را تجربه میکنیم. پیش از یک امتحان مهم، تغییر شغلی بزرگ یا گفتوگویی دشوار، احساس نگرانی و دلشوره کاملاً طبیعی است. اما برای برخی افراد، اضطراب پس از پایان موقعیت استرسزا از بین نمیرود؛ بلکه ماندگار میشود، شدت میگیرد و به تدریج بر زندگی روزمره آنها تأثیر میگذارد. اما چه چیزی باعث میشود برخی افراد بیش از دیگران در معرض اضطراب باشند؟ برای یافتن پاسخ، نظر یک متخصص روانپزشکی را جویا شدیم.
چه زمانی اضطراب طبیعی به یک اختلال تبدیل میشود؟
دکتر پریتی پاتیل، روانپزشک ارشد میگوید اضطراب گاهبهگاه بخشی طبیعی از زندگی است.
او توضیح میدهد: «افراد معمولاً هنگام مواجهه با شرایط پراسترس مانند امتحانات، تغییر شغل، مشکلات سلامتی، دغدغههای مالی یا حتی تنشهای عاطفی و خانوادگی دچار اضطراب میشوند.»
اما او تأکید میکند که مرزی مشخص میان اضطراب طبیعی و اختلال اضطرابی وجود دارد. اگر اضطراب شدید، مداوم و خارج از کنترل شود و در انجام فعالیتهای روزانه اختلال ایجاد کند، ممکن است نشانه یک اختلال اضطرابی باشد؛ موضوعی که باید جدی گرفته شود.
آیا ژنتیک و شیمی مغز میتوانند باعث اضطراب شوند؟
به گفته دکتر پاتیل، اضطراب تنها یک علت مشخص ندارد، بلکه نتیجه تعامل عوامل زیستی، ژنتیکی، روانشناختی و محیطی است.
او توضیح میدهد که داشتن سابقه خانوادگی اضطراب یا سایر بیماریهای روانی یکی از مهمترین عوامل خطر محسوب میشود. برخی افراد بهطور ژنتیکی استعداد بیشتری برای واکنشهای شدیدتر به ترس و هیجانات دارند.
علاوه بر این، تغییرات در مواد شیمیایی مغز نیز نقش مهمی ایفا میکند. دکتر پاتیل میگوید اختلال در عملکرد انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین میتواند مستقیماً موجب بروز علائم اضطراب شود.
بنیاد سلامت روان نیز اشاره میکند که اضطراب تنها به عوامل زیستی محدود نمیشود. عواملی مانند آسیبهای دوران کودکی، انزوای اجتماعی، رویدادهای منفی زندگی و فشارهای ناشی از کار یا تحصیل نیز میتوانند در ایجاد اضطراب نقش داشته باشند.
آیا تجربیات دوران کودکی نقش دارند؟
بله؛ و اغلب بیش از آنچه تصور میشود.
دکتر پاتیل توضیح میدهد که تجربههای ناخوشایند دوران کودکی، از جمله سوءاستفاده جسمی یا روانی، قلدری، بیتوجهی والدین یا فقدان حمایت عاطفی، میتواند بر شکلگیری شخصیت فرد تأثیر بگذارد و او را در آینده در برابر اختلالات خلقی و اضطرابی آسیبپذیرتر کند.
استرسهای روزمره چگونه به اضطراب دامن میزنند؟
زندگی مدرن با فشارهای خاص خود همراه است. دکتر پاتیل چند عامل رایج را نام میبرد:
* استرسهای شغلی
* مسئولیت مراقبت از کودکان
* فشارهای تحصیلی
* مشکلات مالی
* تغییرات مهم زندگی
او همچنین خاطرنشان میکند که تجربه حوادث آسیبزا مانند تصادفات، سوءاستفاده، حملات خشونتآمیز یا از دست دادن فردی عزیز میتواند احتمال ابتلا به اختلالات اضطرابی را افزایش دهد.
آیا سلامت جسمی میتواند بر میزان اضطراب تأثیر بگذارد؟
پاسخ کوتاه: بله.
دکتر پاتیل میگوید برخی بیماریها و مشکلات جسمی میتوانند علائمی مشابه اضطراب ایجاد کنند یا آن را تشدید نمایند، از جمله:
* اختلالات تیروئید
* بیماریهای قلبی و عروقی
* دردهای مزمن
* مشکلات تنفسی
* تغییرات هورمونی
علاوه بر این، عادتهای روزمره نیز اهمیت زیادی دارند. کمبود خواب، مصرف بیش از حد کافئین، نوشیدنیهای الکلی، مصرف مواد مخدر، کمتحرکی و حتی کمآبی بدن میتوانند شدت اضطراب را افزایش دهند.
چه ویژگیهای شخصیتی خطر اضطراب را بیشتر میکنند؟
برخی تیپهای شخصیتی بیش از دیگران در معرض اضطراب قرار دارند. به گفته دکتر پاتیل، این افراد معمولاً شامل موارد زیر هستند:
* افراد کمالگرا
* کسانی که بیش از حد درگیر فکر کردن و نشخوار ذهنی هستند
* افرادی که تحمل کمی در برابر ابهام و عدم قطعیت دارند
این ویژگیها میتوانند فرد را مستعد نگرانی مداوم و اضطراب مزمن کنند.
علائم هشداردهنده اضطراب چیست؟
دکتر پاتیل تأکید میکند که نشانههای زیر نباید نادیده گرفته شوند:
* نگرانی و دلواپسی مداوم
* بیقراری و تحریکپذیری
* مشکل در تمرکز
* تنش و گرفتگی عضلات
* اختلالات خواب
* هجوم افکار سریع و کنترلنشده
* تپش قلب
* تعریق شدید و حملات پانیک (وحشتزدگی)
آیا اضطراب قابل درمان است؟
خبر خوب این است که اضطراب تا حد زیادی قابل درمان است.
دکتر پاتیل در پایان اطمینان میدهد که تشخیص زودهنگام، داشتن سبک زندگی سالم، مدیریت استرس، مشاوره روانشناختی و در صورت نیاز مصرف دارو میتواند تأثیر چشمگیری در کنترل و بهبود اضطراب داشته باشد.
توصیه او ساده اما مهم است: اگر اضطراب به حدی رسیده که بر کار، روابط یا کیفیت زندگی شما اثر منفی گذاشته است، مراجعه به متخصص سلامت روان بهترین قدمی است که میتوانید بردارید.
