دانشمندان برای نخستین بار موفق شدهاند ماهوارهای را به هوش مصنوعی مجهز کنند که بتواند بدون ارسال تصاویر به زمین، آنچه را از فضا میبیند شناسایی و درباره آن توضیح ارائه کند. تاکنون ماهوارهها تنها تصاویر را ثبت و به زمین ارسال میکردند تا توسط انسانها یا الگوریتمهای رایانهای بررسی شوند، اما با افزایش حجم تصاویر، این روش به دلیل محدودیت زمان، پهنای باند و مصرف انرژی دیگر کارایی گذشته را ندارد.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ ماهواره YAM-9 با استفاده از سامانه NAVI-Orbital که توسط پژوهشگران آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) و شرکت Loft Orbital توسعه یافته، میتواند مستقیماً در مدار تصاویر را تحلیل کند. همچنین به جای برنامهنویسیهای پیچیده، اپراتورها تنها با نوشتن دستورهای سادهای مانند «همه خطوط راهآهن این منطقه را پیدا کن» یا «نشانههای سیل را شناسایی کن» میتوانند مأموریت جدیدی برای ماهواره تعریف کنند.
هوش مصنوعی مورد استفاده در این سامانه، مدل Gemma 3 متعلق به Google DeepMind است؛ مدلی سبک که هم متن و هم تصویر را پردازش میکند و به اندازهای کوچک است که روی یک ماهواره نیز قابل اجرا باشد. این سامانه از سه بخش تشکیل شده است: بخشی که وظایف را مدیریت میکند، بخشی که تصاویر را تحلیل و طبقهبندی میکند و بخشی که امکان گفتوگوی اپراتور با ماهواره را فراهم میکند.
در آزمایشهای زمینی، این فناوری توانست حدود ۷٬۹۶۰ تصویر را با دقت ۸۸٫۲ درصد در دستههایی مانند مناطق مسکونی، سواحل، زمینهای کشاورزی و کوهستان طبقهبندی کند. تاکنون تنها دو آزمایش واقعی در مدار انجام شده، اما پژوهشگران قصد دارند آزمایشهای بیشتری انجام دهند.
به گفته پژوهشگران، این فناوری میتواند در آینده برای پایش لحظهای آتشسوزیهای جنگلی، سیل، نشت نفت، فعالیتهای غیرعادی در بنادر و مرزها و حتی هدایت مأموریتهای اکتشافی روی ماه و مریخ به کار گرفته شود. آنها معتقدند اگر شبکهای متشکل از حدود ۱۰۰ ماهواره مشابه در مدار قرار گیرد، امکان نظارت تقریباً لحظهای بر سراسر زمین فراهم خواهد شد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این فناوری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و پرسشهای مهمی درباره دقت، امنیت و پیامدهای اخلاقی آن، از جمله خطر گسترش نظارت گسترده و واگذاری تصمیمگیریهای حساس به هوش مصنوعی، همچنان بیپاسخ مانده است. با وجود این چالشها، آنها معتقدند چنین ماهوارههای هوشمندی در آینده به بخشی عادی از مأموریتهای فضایی تبدیل خواهند شد.
