اگر پس از خوردن یک قارچ وحشی، ناگهان اطراف خود انسانهای بسیار کوچکی ببینید، احتمالاً تصور میکنید که آن قارچ حاوی یکی از مواد روانگردان شناختهشده مانند سیلوسایبین بوده است. اما پژوهشی تازه نشان میدهد که این تصور همیشه درست نیست.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ دانشمندان دریافتهاند قارچی به نام Lanmaoa asiatica که در استان یوننان در جنوبغربی چین با نام محلی «جیان شو چینگ» (Jian Shou Qing) فروخته میشود، میتواند در صورت نیمپز مصرف شدن، توهمهای بسیار واقعی و عجیبی ایجاد کند؛ با این حال، هیچیک از مواد روانگردان شناختهشده در آن یافت نشده است.
افرادی که این قارچ را بهصورت نیمپز مصرف میکنند، اغلب گزارش میدهند که انسانهای بسیار ریزاندامی را در اطراف خود میبینند؛ صحنهای که یادآور سفرهای گالیور به سرزمین لیلیپوت است. این پدیده آنقدر شناختهشده است که بیمارستانهای استان یوننان هر سال دهها بیمار با چنین علائمی را پذیرش میکنند.
برای کشف علت این پدیده، کالین دومناور و برین دنتینگر، قارچشناسان دانشگاه یوتا، ژنوم ۵۳ نمونه از قارچهای جنس Lanmaoa را بررسی و توالییابی کردند.
نتیجه، پژوهشگران را شگفتزده کرد. با وجود اینکه این قارچ باعث توهم میشود، هیچ نشانهای از ژنهای مسئول تولید سیلوسایبین یا اسید ایبوتنیک – دو ماده روانگردان شناختهشده در برخی قارچها – در آن دیده نشد.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتند:
«بررسی ژنوم Lanmaoa asiatica هیچ شباهت معناداری با ژنهای شناختهشدهای که مسئول تولید ترکیبات روانگردان قارچی هستند، نشان نداد.»
آنها معتقدند این یافته از فرضیهای مهم حمایت میکند: احتمالاً مادهای کاملاً جدید و تاکنون ناشناخته، مسئول ایجاد این توهمهای غیرمعمول است.
«توهم لیلیپوتی»؛ پدیدهای واقعی در پزشکی
دیدن انسانهای بسیار کوچک، تنها یک روایت عجیب نیست، بلکه در علم پزشکی اصطلاح اختصاصی دارد و «توهم لیلیپوتی» (Lilliputian hallucination) نامیده میشود.
البته این تنها عارضه مصرف نیمپز این قارچ نیست. افراد مسموم ممکن است دچار سرگیجه، توهمهای شنیداری و علائم جسمی مانند تهوع و احساس ناخوشی نیز شوند.
به گفته پژوهشگران، عامل ایجاد این علائم هنوز ناشناخته است، اما شواهد نشان میدهد که مکانیسم اثر آن با مواد روانگردان شناختهشده تفاوت اساسی دارد.
آنها مینویسند:
«این یافته با گزارشهای بالینی مطابقت دارد؛ گزارشهایی که نشان میدهند علائم روانی و جسمی ناشی از مسمومیت با Lanmaoa asiatica تفاوت چشمگیری با اثرات سیلوسایبین یا اسید ایبوتنیک دارد.»
به اعتقاد محققان، دادههای ژنتیکی این مطالعه میتواند در آینده به کشف ترکیبات زیستفعال جدید، توسعه داروهای نوین و درک بهتر روند تکامل قارچها کمک کند.
چهار گونه جدید قارچ شناسایی شدند
این پژوهش فقط راز توهمهای عجیب این قارچ را بررسی نکرد. دانشمندان با تحلیل ۱٬۵۱۵ ژن مشترک میان نمونههای مختلف، توانستند تصویر دقیقتری از جنس Lanmaoa به دست آورند.
در حال حاضر، ۱۷ گونه از این جنس شناخته شدهاند که چهار گونه از آنها برای نخستین بار در این پژوهش معرفی شدند. دو مورد از این گونههای جدید Lanmaoa fallax و Lanmaoa carbonilivor نام گرفتهاند.
پژوهشگران میگویند اکنون میتوان شجره تکاملی این گروه از قارچها را با دقت بیشتری ترسیم کرد و حتی ممکن است برخی نمونههایی که پیشتر طبقهبندی شدهاند، نیاز به بازنگری داشته باشند.
به گفته آنها، یکی از مشکلات اصلی این بوده که بسیاری از گونههای Lanmaoa از نظر ظاهری شباهت زیادی به یکدیگر دارند، اما از لحاظ ژنتیکی تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد.
آنها هشدار میدهند:
«از آنجا که گونههای Lanmaoa در سراسر جهان بهعنوان قارچهای خوراکی خریدوفروش میشوند، اشتباه گرفتن آنها با گونههای سمیِ مشابه، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی و چالشی مهم برای پزشکان است.»
به همین دلیل، پژوهشگران بر ضرورت شناخت دقیقتر و طبقهبندی علمی این قارچها تأکید میکنند.
راز این قارچ هنوز فاش نشده است
توانایی این قارچ در ایجاد نوعی بسیار خاص از توهم، آن را به یکی از اسرار جذاب دنیای قارچها تبدیل کرده است.
اکنون مهمترین پرسش این است که دقیقاً چه مادهای این اثر را ایجاد میکند و این ماده چگونه بر مغز انسان تأثیر میگذارد. پژوهشگران معتقدند پاسخ به این سؤال نهتنها راز این قارچ را آشکار خواهد کرد، بلکه میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه عملکرد مغز و ذهن انسان در اختیار دانشمندان قرار دهد.
در سالهای اخیر، پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که قارچها نقشی بسیار فراتر از آنچه تصور میشد در طبیعت و حتی سلامت انسان دارند؛ از ترکیباتی با قابلیت پیشگیری از برخی بیماریها گرفته تا ویژگیهای تکاملی منحصربهفرد و نقش اساسی آنها در حفظ تعادل اکوسیستمها.
با این حال، به گفته پژوهشگران، جنس Lanmaoa هنوز رازهای بسیاری را در خود پنهان کرده است.
