از نخستین روز اولین چرخه قاعدگی، تخمدانها بیوقفه برای رشد فولیکولها و تولید و آزادسازی بهترین تخمکها برای باروری فعالیت میکنند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ به گفته هَتی چانگ، پژوهشگر بیماریهای قلبیعروقی، «تخمدانها علاوه بر نقش تولیدمثلی، عملکردهای هورمونی بسیار مهم دیگری نیز دارند.»
در بدن انسان، تخمدانها هورمونهایی مانند استروژن، پروژسترون، اینهیبین و تستوسترون را تولید میکنند؛ هورمونهایی که بر بخشهای مختلف بدن تأثیرات گستردهای دارند.
چانگ میگوید: «در زمان نزدیک شدن به یائسگی، زنان معمولاً هنوز حدود هزار تخمک در تخمدانهای خود دارند. این موضوع نشان میدهد که تنها کاهش تعداد تخمکها مطرح نیست، بلکه محیط و شبکه سلولی اطراف آنها نیز با افزایش سن تغییر میکند.»
البته نتایج مطالعات روی موشها را نمیتوان مستقیماً به انسان تعمیم داد، اما از آنجا که هر دو پستاندار هستند و تاریخچه تکاملی مشابهی دارند، این یافتهها میتوانند سرنخهای ارزشمندی درباره بدن انسان ارائه دهند.
تخمدانها خیلی زودتر از آنچه تصور میشد پیر میشوند
پژوهشگران با بررسی ۲۲ تخمدان موش در سنین و مراحل مختلف چرخه تولیدمثل، الگوهایی از تغییرات بافت تخمدان را شناسایی کردند.
در این مطالعه، تعامل میان سلولهای مختلف تخمدان بررسی شد؛ از جمله ۳۵۸ اووسیت (سلولهای تخمک نابالغ)، ۶۶۸ فولیکول و ۲۳۶ جسم زرد؛ غدهای موقتی که پس از تخمکگذاری از فولیکول باقیمانده تشکیل میشود و هورمون پروژسترون تولید میکند.
نتایج نشان داد نشانههای پیری تخمدان مدتها پیش از رسیدن موشها به مرحلهای مشابه یائسگی ظاهر میشود.
با افزایش سن، بافت تخمدان بهتدریج دچار فرسودگی میشود و سلولهایی که بهطور هماهنگ رشد فولیکولها، تخمکگذاری و بازسازی بافت را کنترل میکنند، این هماهنگی را از دست میدهند.
التهاب و بههمریختگی بافتی نیز افزایش مییابد
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که با افزایش سن، عملکرد سلولهای ایمنی در تخمدان تغییر میکند؛ بهگونهای که نشانههای التهاب بیشتر شده و ساختار بافت تخمدان نامنظمتر میشود.
به گفته نویسندگان، این یافتهها نشان میدهد که پیری دستگاه تولیدمثل تنها به کاهش ذخیره تخمک محدود نیست، بلکه در واقع نوعی از هم گسیختگی تدریجی در هماهنگی کل بافت تخمدان رخ میدهد.
نقش تخمدانها فراتر از باروری است
پژوهشهای اخیر نشان میدهد که حتی پس از پایان قاعدگی نیز تخمدانها همچنان دستخوش تغییر میشوند؛ اتفاقی که احتمالاً در انسان نیز رخ میدهد.
به این ترتیب، تصویر تازهای از تخمدانها در حال شکلگیری است؛ اندامی که در تمام طول زندگی، چه در دوران باروری و چه پس از آن، بهطور مداوم در حال تغییر است و علاوه بر تولیدمثل، در تنظیم هورمونها و عملکرد سیستم ایمنی نیز نقش مهمی ایفا میکند.
این یافتهها بهویژه برای افرادی اهمیت دارد که به دلایلی مانند سرطان، آندومتریوز یا جراحیهای تأیید جنسیت تحت عمل برداشتن تخمدان (اووفورکتومی) قرار میگیرند.
دانستن اینکه تخمدانها فراتر از تولید تخمک چه وظایفی در بدن دارند، میتواند به پزشکان کمک کند تا مراقبتهای دقیقتر و مؤثرتری را پس از این جراحی یا در روند طبیعی افزایش سن ارائه دهند.
گام بعدی؛ بررسی تخمدان انسان
چانگ میگوید: «گام منطقی بعدی این است که همین بررسیها را روی بافت تخمدان انسان انجام دهیم. ما مشتاقیم با استفاده از نمونههای انسانی، بررسی کنیم که این تعاملات سلولی چگونه با افزایش سن یا در بیماریها تغییر میکنند.»
تیم او همکاری با پژوهشگران زنان و زایمان دانشگاه ییل را آغاز کرده است تا نمونههای تخمدان زنان در گروههای سنی مختلف را جمعآوری و نتایج این مطالعه را در انسان نیز ارزیابی کنند.
چانگ در پایان تأکید میکند: «درک اینکه اکوسیستم پیچیده سلولهای تخمدان چگونه با افزایش سن تغییر میکند، میتواند شناخت ما از سلامت زنان را بسیار فراتر از موضوع باروری گسترش دهد.»
