اگر امروز کسی به شما پیشنهاد کند برای داشتن پوستی شفاف و جوان، از مدفوع کروکودیل به‌عنوان ماسک صورت استفاده کنید، احتمالاً آن را یک شوخی می‌دانید. اما این دقیقاً یکی از روش‌های رایج مراقبت از پوست در یونان و روم باستان بود. در آن دوران، مردم باور داشتند این ماده می‌تواند پوست را روشن‌تر و جوان‌تر کند. اما آیا این باور پایه علمی داشت؟ یک متخصص پوست به این پرسش پاسخ داده است.

به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ پیش از آنکه سرم‌های پوستی، رتینول و محصولات مدرن مراقبت از پوست وارد زندگی انسان شوند، یونانیان و رومیان باستان نسخه‌های عجیب و غریب خود را برای زیبایی داشتند. یکی از مشهورترین این روش‌ها استفاده از مدفوع کروکودیل به‌عنوان ماسک صورت بود؛ روشی که هرچند امروز باورنکردنی به نظر می‌رسد، اما در منابع تاریخی به‌طور مستند ثبت شده است.

«کروکودیلیا» چه بود و چرا از آن استفاده می‌کردند؟

بر اساس منابع تاریخی و پژوهش‌های منتشرشده درباره لوازم آرایشی یونان و روم باستان، ماده‌ای به نام کروکودیلیا (Crocodilea) در واقع همان مدفوع کروکودیل بود که به‌عنوان یک ماسک صورت مورد استفاده قرار می‌گرفت.

دلیل اصلی استفاده از آن، رنگ روشن این ماده بود. مردم آن زمان تصور می‌کردند که می‌تواند پوست را سفیدتر و شفاف‌تر کند.

در آن دوران، پوست روشن نماد زیبایی، ثروت و جایگاه اجتماعی محسوب می‌شد؛ زیرا نشان می‌داد فرد مجبور نیست زیر نور خورشید کار کند. به همین دلیل، مدفوع کروکودیل را با موادی مانند شیر الاغ یا شراب تخمیرشده مخلوط می‌کردند و روی صورت می‌مالیدند تا پوست روشن‌تر و سفت‌تر شود.

آیا واقعاً مردم باور داشتند این روش مؤثر است؟

پاسخ کوتاه، بله است.

در متون باستانی آمده است که برخی کروکودیل‌های خشکی‌زی از گل‌های خوشبو تغذیه می‌کردند و به همین دلیل تصور می‌شد مدفوع آن‌ها نیز بوی مطبوعی دارد و برای مصارف آرایشی مناسب‌تر است. البته مورخان هنوز درباره واقعی بودن این ادعا یا تبلیغاتی بودن آن اتفاق‌نظر ندارند.

پلینیِ بزرگ، دانشمند رومی، نیز در کتاب مشهور «تاریخ طبیعی» میان کروکودیل‌های رودخانه‌ای و خشکی‌زی تفاوت قائل شده و نوشته است که کروکودیل‌های خشکی‌زی به دلیل تغذیه از گل‌های معطر، فضولات خوشبویی تولید می‌کنند.

همین باور باعث شد زنان ثروتمند تصور کنند این ماده نوعی فرآورده گیاهی لوکس است، نه یک ماده دفعی حیوانی. از سوی دیگر، پزشکان آن زمان معتقد بودند نیروی حیات هر حیوان در فرآورده‌های بدنش نیز وجود دارد؛ بنابراین تصور می‌کردند استفاده از مدفوع کروکودیل می‌تواند استحکام، شادابی و درخشندگی پوست این حیوان را به انسان منتقل کند.

همین باورها سبب شد تاجران، کروکودیلیا را با قیمت‌های بسیار بالا به‌عنوان محصولی کمیاب و ویژه طبقات اشراف به فروش برسانند.

نظر متخصصان پوست امروز چیست؟

دکتر ساندیپ مهاپاترا، متخصص پوست و مدیر مرکز Neo Follicle Hair Transplant و Dermasolutions در شهر بنگلور هند، در این باره می‌گوید:

«استفاده از فضولات حیوانی روی پوست نه امروز ایمن است و نه هیچ‌گاه در گذشته ایمن بوده است.»

او توضیح می‌دهد که مدفوع حیوانات می‌تواند حاوی انواع باکتری‌ها، انگل‌ها و عوامل بیماری‌زا باشد و خطر ابتلا به عفونت‌های پوستی را افزایش دهد.

به گفته این متخصص، تاکنون هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد مدفوع کروکودیل می‌تواند پوست را روشن یا شفاف کند. اگر افراد در گذشته احساس می‌کردند این ماسک اثر مثبتی دارد، احتمالاً این نتیجه مربوط به موادی مانند شیر یا شراب بوده است، نه خود مدفوع.

دکتر مهاپاترا همچنین اشاره می‌کند که اگرچه امروزه نیز برخی ماسک‌های صورت با بافتی مشابه گل و لای تولید می‌شوند، اما مواد تشکیل‌دهنده آن‌ها مانند خاک رس کائولین یا گل دریای مرده کاملاً فرآوری، آزمایش و از نظر بهداشتی کنترل شده‌اند و هیچ ارتباطی با فضولات حیوانی ندارند.

او در پایان تأکید می‌کند:

«هیچ پایه علمی برای استفاده از فضولات حیوانی روی پوست وجود ندارد. این روش فقط بخشی از تاریخ است و از دیدگاه پزشکی نه تنها سودی ندارد، بلکه خطر عفونت نیز به همراه دارد.»

کدام روش‌های زیبایی باستانی واقعاً مؤثر بودند؟

البته همه توصیه‌های زیبایی دوران باستان اشتباه نبودند. برخی مواد طبیعی که در کنار مدفوع کروکودیل استفاده می‌شدند، امروزه نیز از نظر علمی مفید شناخته می‌شوند.

برای مثال، شیر الاغ که گفته می‌شود کلئوپاترا از آن استفاده می‌کرد، حاوی اسیدهای آلفاهیدروکسی (AHA) است؛ ترکیباتی که امروزه نیز در بسیاری از محصولات لایه‌بردار پوست به کار می‌روند.

روغن زیتون که در یونان باستان کاربرد فراوانی داشت، همچنان به دلیل خاصیت مرطوب‌کنندگی و آنتی‌اکسیدانی خود یکی از ترکیبات محبوب محصولات مراقبت از پوست است.

همچنین عسل که در تمدن‌های مصر و یونان باستان استفاده می‌شد، خواص ضدباکتریایی طبیعی دارد و تحقیقات علمی نیز این ویژگی را تأیید کرده‌اند.

چرا دانستن این تاریخ اهمیت دارد؟

داستان ماسک مدفوع کروکودیل فقط یک روایت عجیب تاریخی نیست؛ بلکه یادآوری می‌کند که محبوب بودن یا قدمت یک روش، هرگز به معنای مؤثر یا ایمن بودن آن نیست.

انسان‌های گذشته با دانش محدود خود تلاش می‌کردند بهترین راه‌ها را برای حفظ زیبایی پیدا کنند، اما امروزه علم پزشکی و تحقیقات آزمایشگاهی این امکان را فراهم کرده است که بتوانیم اثر واقعی مواد مختلف را بر سلامت پوست بررسی کنیم.

جمع‌بندی

ماسک صورت با مدفوع کروکودیل واقعاً در یونان و روم باستان رواج داشت، اما هیچ شواهد علمی از اثربخشی آن وجود ندارد. در مقابل، برخی مواد طبیعی مانند شیر، عسل و روغن زیتون که در همان دوران استفاده می‌شدند، امروزه نیز به دلیل خواص اثبات‌شده خود در محصولات مراقبت از پوست کاربرد دارند.

این ماجرا یک درس مهم برای دنیای امروز نیز دارد؛ صرفاً قدیمی بودن یک روش یا محبوب شدن آن در شبکه‌های اجتماعی، به معنای علمی، ایمن یا مؤثر بودن آن نیست. پیش از امتحان کردن هر توصیه زیبایی، بهتر است به شواهد علمی و نظر متخصصان پوست اعتماد کنیم.