بهاره موفقی؛ انتخاب: هیاهوی ازدحام جمعیت در واگن مترو با فریاد زن جوان بر سر مرد میانسال متوقف می شود.  مردی که میان جمعیت به حریم شخصی او دست‌درازی کرده بود، از لابه لای جمعیت خارج، و با توقف مترو از ایستگاه سریع پیاده شد، اما آنچه پس از این واقعه رخ داد از خودِ آزار تکان‌دهنده‌تر بود؛ همه می‌گفتند «ما هر روز شاهد این صحنه‌ها هستیم، دیگر برایمان عادی شده است». 

 

 

 امنیت زنان در تهران زیر تیغ سوءمدیریت شهری به یغما رفته است. این درحالی است که در مناسبت‌های رسمی از کرامت زنان سخن گفته می شود، بی‌آنکه در  معماری و سازماندهی فضاهای عمومی، این کرامت به صورت عینی و قابل سنجش تضمین شده باشد. نتیجه آن است که شهر در سطح گفتمانی زنان را محترم می‌شمارد، اما در سطح عینی، آنان را در معرض اضطراب دائمی رها می‌کند. هر جا زنی ناچار است مسیر خود را بر اساس احتمال تعرض، مزاحمت، تعقیب، تحقیر یا بی‌پناهی تنظیم کند، باید گفت که شهر از کارویژه مدنی خود فاصله گرفته و به سازوکاری برای بازتولید نابرابری جنسیتی بدل شده است. فضاهای ناامن شهری برای زنان صرفاً مسئله‌ای مربوط به انتظامات، روشنایی معابر یا افزایش دوربین‌های نظارتی نیست؛ این پدیده نشانه‌ای فشرده از نوعی شکست در فهم حق شهروندی و ناتوانی در به‌رسمیت‌شناختن زنان به‌مثابه سوژه‌های کامل شهروندی است. 

 

بعلاوه، ناامنی برای زنان تنها به داخل واگن‌ها محدود نمی‌شود بلکه ساختار کالبدی ایستگاه‌ها و فضاهای پیرامونی آن‌ها، خود مولد ترس هستند؛ ایستگاه‌هایی مانند ایستگاه شهید حقانی در ساعات پایانی شب به نمونه‌ای بارز از جغرافیای وحشت تبدیل می‌شود. این در حالی است که این فضا باید تجسم برابری در بهره‌مندی از زیرساخت عمومی باشد، اما در عمل برخی ایستگاه‌های خلوت، راهروهای طویل و کم‌نور، ورودی‌ها و خروجی‌های بی‌دفاع، فضاهای فاقد حضور مؤثر نیروی انسانی و نقاط کور نظارتی به زنان این پیام روشن را منتقل می‌کنند که امنیت آنان در منطق طراحی و مدیریت اولویت نداشته است. 

 

فقدان روشنایی استاندارد، کور بودنِ نقاط تحت نظارت دوربین‌ها و نبودِ گشت‌های پیاده در نقاط استراتژیک ایستگاه‌ها، فضاهای شهری را به حیاط‌خلوتی برای آزارگران بدل کرده است. 

 

مدیریت شهری که بودجه‌های کلان را صرف پروژه‌های ویترینی می‌کند هنوز به این درک نرسیده است که نور و دیدِ عمومی ابتدایی‌ترین ابزار امنیت هستند. در چنین وضعی، مسئله فقط وقوع جرم نیست؛ مسئله بنیادی‌تر، تولید مستمر احتمال آسیب است.

 

 

تقریبا در اکثر موارد، نخستین و بدوی‌ترین واکنش مدیریت شهری به ناامنی فضاها برای زنان «جداسازی کالبدی» بوده است. مدیرانی که توانایی تامین امنیت در فضاهای عمومی را ندارند، دیواری از جنس تفکیک برپا می‌کنند تا ناتوانی خود در نظارت و کنترل اجتماعی را پنهان کنند. ایده گسترش واگن‌های زنانه یا جداسازی‌های جنسیتی در ایستگاه‌ها، نه تنها به امنیت عمق نمی‌بخشد بلکه اعترافی رسمی به شکست در مدیریت رفتار شهروندی است. 

 

تفکیک جنسیتی، زن را از فضای عمومی مشترک طرد می‌کند و این پیام مخابره می‌شود که «اگر می‌خواهی آزار نبینی به خلوت خودت پناه ببر». این رویکرد، حق بر شهر را از زنان سلب کرده و امنیت را نه به مثابه یک ساختار حاکمیتی بلکه به عنوان یک وظیفه فردی که تنها با دوری از مردان محقق می‌شود، تعریف می‌کند. حال آنکه امنیت واقعی، محصولِ نظارت هوشمند، حضورِ مستمر نیروی آموزش‌دیده و طراحی باز و شفافِ فضاهای عمومی است، نه نصب پرده و حصار. به طور کلی، این گونه اقدامات، محصولِ مستقیم نگاهی است که به‌جای اصلاح رفتار آزارگر و ایمن‌سازی فضا به دنبال محدود کردن قربانی است.

 

 

باید با صراحت تأکید کرد که هرگاه زنان ناچارند ساعت تردد، شیوه پوشش، نوع توقف، محل ایستادن، نحوه نگاه کردن، یا حتی سرعت گام برداشتن خود را بر مبنای مدیریت خطر تنظیم کنند، ما با یک نقصان فردی مواجه نیستیم بلکه با نوعی خشونت ساختاری روبه‌رو هستیم که در کالبد شهر رسوب کرده است.مدیریت شهری باید پاسخ دهد که چرا تا کنون یک سیستم گزارش‌دهی سریع، دیجیتال و قابل‌پیگیری برای موارد آزار جنسی در مترو و اتوبوس تعبیه نکرده است؟ چرا پرسنل مترو برای مداخله تخصصی در این موارد آموزش ندیده‌اند؟ امنیت زنان با شعارهای کلیشه‌ای تامین نمی‌شود؛ امنیت، محصولِ یک ساختار سخت‌گیرانه است که هزینه آزارگری را برای فرد خاطی به حداکثر برساند. 

 

امنیت زنان، معیار سنجش مدنیت یک شهر و کفایتِ مدیران آن است. تهرانِ امروز، شهری است که در آن زنان برای تردد ساده، باید نقشه‌های ذهنی از مسیرهای کمتر خطرناک ترسیم کنند. آنچه برخی مدیران صرفاً نگرانی می‌نامند، در واقع نشانه فروپاشی اعتماد شهروندی است. پرسش اساسی این است: چگونه می‌توان از توسعه شهری، زیست‌پذیری، سرمایه اجتماعی و عدالت سخن گفت، اما نسبت به امنیت جنسیتی در فضاهای عمومی بی‌اعتنا ماند؟ شهری که نیمی از جمعیت آن حق استفاده بدون ترس و آزادانه از خیابان، مترو، پارک، پیاده‌راه و ایستگاه را ندارند، اساساً واجد توسعه متوازن نیست. از این‌رو، ناامنی زنان در شهر باید از حاشیه گزارش‌های مناسبتی خارج و به متن ارزیابی حکمرانی شهری وارد شود. تا زمانی که امنیت زنان به‌عنوان معیار مرکزی سیاست‌گذاری، طراحی و پاسخ‌گویی نهادی پذیرفته نشود، هر ادعایی درباره شهر مدرن، عادلانه و انسانی، چیزی جز لفاظی نخواهد بود.

 

 

پروین داداندیش، رئیس مرکز امور زنان و خانواده وزارت کشور در گفتگو با پایگاه خبری انتخاب بیان کرد: مانند قدیم نیست که در شهر کمتر زنان را ببینید. یکی از وظایف  مدیریت شهری در حوزه زنان و خانواده این است که این فضاها باید امن باشد. وی افزود: اداره کل زنان و خانواده شهرداری تهران باید یکی از وظایفش همین باشد و این موضوع را دنبال کند. اخیرا اطلاعی ندارم چه اقدامی انجام داده اند، اما می توانم به شما این قول را بدهم که حتما در اولین فرصت پیگیری کنم و با آنها نشست داشته باشیم که ببینیم چه اقدامی می توان انجام داد. داداندیش تصریح کرد : در گذشته در شهر تهران مناطق ناامن مختلف شناسایی شده بود و نقشه آن درآمده بود و برنامه شهرداری بود. وی در ارایه راهکارهایی افزود: بحث مترو نیاز به آموزش دارد. این موضوع فرهنگی و عمرانی است. نمی شود خط مترو را راه انداخت و هیچ رصدی نکرد. بعید می دانم عمدی در این کار باشد، اما قطعا غفلت وجود دارد. حضور در مترو و آداب استفاده از وسایل نقلیه عمومی از نظر فرهنگی ضرورت دارد. رصد این موضوع نیز جزو وظایفشان است.

 

همچنین مجازات‌ها و نظارت‌هایی باید باشد که افرادی به خود اجازه چنین کارهایی ندهند. افرادی مانند معتادان متجاهر را نیز برنامه برای جمع آوری شان داریم که در جامعه نباشند تا به چنین مسایلی دامن زده نشود.

 

 

علیرضا نثاری، عضو کمیسیون عمرانی مجلس در گفتگو با پایگاه خبری انتخاب بیان کرد: بانوان به مساوات مردان در توسعه کشور سهم دارند. فکر میکنم هیچ عقل سلیمی نیست که تفاوت زنان و مردان را به نفع مردان مصادره کند. وی با اشاره به اینکه در چند نقطه و ایستگاه این موضوعات وجود دارد،گفت: با چشم خودم یکی دو موضوع را دیدم که نیاز به ورود و اصلاح است؛ این اصلاح معنایش تفکیک نیست بلکه ارایه خدمات موثرتر، پایش ها نصب روشنایی و...است. نثاری تصریح کرد: اینکه مدیریت مترو با مطرح کردن این موضوع توسط شما یا من به عنوان مطالبه گر، تازه بخواهد به این موضوع ورود کند، این نقص و ضعف مدیریتی است. تشخیص و رفع این موضوعات باید در دستورکار ماهانه مدیریت شهری باشد. بعضا ممکن است راهکار اجرایی خاصی نباشد، یا نیاز به تامین اعتبار سنگین داشته باشد، اما همین که بپذیرند اینجا یک ضعف است و باید رفع شود، اولین قدم است. نثاری خاطرنشان کرد: این ایراد به مدیریت شهری وارد است که تشخیص به موقع نبوده و احتمالا راهکار اجرایی برای حل آن ندارند.