کبد یکی از شگفتانگیزترین اندامهای بدن انسان است. این اندام چندکاره حدود ۵۰۰ وظیفه حیاتی انجام میدهد؛ از پردازش مواد مغذی گرفته تا تصفیه مواد مضر از خون.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ با وجود اینکه کبد هر روز با انواع مواد شیمیایی و سموم مواجه است، به لطف توانایی منحصربهفردش در بازسازی خود، اندامی شگفتانگیز و جوانماندنی به شمار میرود.
بااینحال، حتی کبد هم جاودانه نیست.
با افزایش سن، کبد نیز پیر میشود و عملکرد آن بهتدریج افت میکند. در نتیجه، احتمال ابتلا به انواع بیماری کبد چرب افزایش مییابد.
اما اگر راهی وجود داشته باشد که بتوان کبد پیر را دوباره به وضعیت جوانتر بازگرداند، چه؟
در مطالعهای جدید که در مجله npj Aging منتشر شده، دانشمندان یک گام به پاسخ این پرسش نزدیکتر شدهاند. آنها با استفاده از ترکیبی موجود در مرکبات توانستند در موشها روند پیری کبد را کند کرده و حتی برخی نشانههای آن را معکوس کنند.
دانشمندان میگویند کبد شما فقط حدود سه سال عمر دارد
در یک آزمایش، تیمی به سرپرستی ژائو-چینگ شن (Zhao-Qing Shen)، زیستشناس مولکولی از دانشگاه ملی یانگ مینگ چیائو تونگ در تایوان، مادهای به نام هسپرتین (Hesperetin) را بررسی کردند.
هسپرتین یک فلاونوئید طبیعی است که در لیموترش، لیمو سبز، پرتقال و سایر مرکبات یافت میشود و پیشتر به دلیل اثرات دارویی بالقوه مختلف، از جمله خواص ضدالتهابی، ضدپیری و محافظتکننده از سلولهای عصبی، مورد توجه قرار گرفته است.
پژوهشهای قبلی نشان داده بودند که هسپرتین میتواند ژنی مرتبط با طول عمر به نام CISD2 را فعال کند؛ ژنی که نقش مهمی در حفظ سلامت کبد و سوختوساز بدن دارد.
پژوهشگران در مقاله خود توضیح میدهند:
«در کبد، کمبود Cisd2 باعث تشدید استئاتوهپاتیت (بیماری کبد چرب) و سرطان سلولهای کبدی میشود؛ در حالی که افزایش بیان Cisd2 به حفظ وضعیت متابولیکی جوانتر و کاهش اختلالات کبدی مرتبط با افزایش سن کمک میکند.»
آنها همچنین اشاره میکنند که میزان بیان Cisd2 با افزایش سن کاهش مییابد. بنابراین، بازگرداندن فعالیت این ژن ممکن است راهکاری امیدوارکننده برای بهتأخیر انداختن پیری کبد و پیشگیری از بیماریهای کبدی مرتبط با افزایش سن باشد.
آزمایش روی موشهای پیر چه چیزی نشان داد؟
برای آزمایش این فرضیه، پژوهشگران به موشهای مسن ۲۱ ماهه به مدت پنج ماه، هر روز هسپرتین دادند. گروه دیگری از موشها نیز مادهای غیرفعال دریافت کردند تا بهعنوان گروه کنترل مورد مقایسه قرار گیرند.
پس از پایان این دوره، میزان Cisd2 در کبد موشهای گروه کنترل که اکنون ۲۶ ماهه بودند، بهطور قابلتوجهی کاهش یافته بود.
اما در موشهای پیری که هر روز هسپرتین دریافت کرده بودند، میزان Cisd2 در کبد تقریباً با سطح آن در موشهای جوان سهماهه برابری میکرد.
علاوه بر این، چندین شاخص دیگر مرتبط با پیری و کاهش عملکرد کبد نیز کاهش یافته بود؛ از جمله:
* تجمع چربی در کبد
* آسیب سلولهای کبدی
* التهاب
پژوهشگران مینویسند:
«در مجموع، این نتایج نشان میدهد که مصرف هسپرتین آسیبهای پاتولوژیک کبد را کاهش داده و روند پیری کبد را در موشهای مسن به تأخیر میاندازد؛ اثری که ارتباط نزدیکی با افزایش بیان Cisd2 دارد.»
هسپرتین چگونه ممکن است کبد را جوانتر کند؟
پژوهشگران با استفاده از توالییابی RNA و بررسی فعالیت ژنها دریافتند که این ترکیب موجود در مرکبات، الگوی بیان ژنها را در موشهای تحت درمان به سمت وضعیتی جوانتر تغییر داده است.
به بیان دیگر، هسپرتین بخشی از تغییرات ژنتیکی مرتبط با افزایش سن را که در موشهای گروه کنترل دیده میشد، معکوس کرد.
در آزمایشی جداگانه، دانشمندان موشهایی را بررسی کردند که بهصورت ژنتیکی فاقد Cisd2 در سلولهای اصلی و عملکردی کبد بودند. این موشها حتی در سهماهگی نیز نشانههایی از سلامت ضعیف کبد داشتند.
این موشها به هسپرتین پاسخ قابلتوجهی ندادند.
این یافته از این فرضیه حمایت میکند که هسپرتین برای اثرگذاری بر سلولهای کبدی موش تا حد زیادی به Cisd2 وابسته است و در صورت نبود این ژن، اثر آن بسیار محدود میشود؛ هرچند پژوهشگران برخی تغییرات مستقل از Cisd2 را نیز مشاهده کردند.
آیا این اثر در انسان هم وجود دارد؟
بر اساس یافتههای پژوهشگران، هسپرتین احتمالاً از طریق یک مسیر پیامرسانی شامل دو پروتئین به نامهای Hmgcs2 و Pparα عمل میکند که در نهایت فعالیت Cisd2 را افزایش میدهند.
البته هنوز تحقیقات بسیار بیشتری لازم است تا مشخص شود آیا هسپرتین میتواند در انسان نیز به شکل ایمن و مؤثر چنین اثری بر سلامت کبد داشته باشد یا خیر.
بااینحال، نشانههایی از وجود این مسیر در انسان نیز دیده شده است.
پژوهشگران در این مطالعه، نمونههای بافت کبد غیرسرطانی متعلق به ۸۰ بیمار را که به دلیل سرطان کبد یا تومورهای خوشخیم تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند، بررسی کردند.
آنها دریافتند که میزان بیان PPARα و CISD2 در بافت کبد انسان نیز با افزایش سن کاهش پیدا میکند.
البته این یافته بهتنهایی اثبات نمیکند که هسپرتین میتواند کبد انسان را جوان کند؛ اما نشان میدهد کاهش فعالیت Cisd2 که در موشهای پیر مشاهده شده، ممکن است در کبد افراد مسن نیز رخ دهد.
اگر چنین باشد، شاید بتوان با تقویت این مسیر توسط هسپرتین، به حفظ سلامت و عملکرد کبد در سنین بالاتر کمک کرد.
اما فعلاً نباید نتیجه را به انسان تعمیم داد
پژوهشگران تأکید دارند که برای مشخص شدن اینکه هسپرتین واقعاً میتواند پیری کبد انسان را کند یا آن را معکوس کند، مطالعات بیشتری، بهویژه آزمایشهای بالینی انسانی، ضروری است.
آنها در مقاله خود مینویسند:
«مجموع این یافتهها شواهد محکمی ارائه میکند که هسپرتین میتواند یک درمان بالقوه قدرتمند برای مقابله با پیری کبد باشد و زمینه را برای مداخلات بالینی آینده فراهم میکند.»
به گفته پژوهشگران، هسپرتین موجود در پوست مرکبات و سایر منابع ممکن است در آینده بهعنوان عاملی برای فعالسازی Cisd2 مورد استفاده قرار گیرد و احتمالاً بتواند روند پیری کبد را کند کرده یا حتی به جوانتر شدن کبد پیر کمک کند و در عین حال، بیماری کبد چرب مرتبط با افزایش سن را کاهش دهد.
بااینحال، این مطالعه روی موشها انجام شده و هنوز مشخص نیست مصرف مرکبات یا هسپرتین در انسان بتواند چنین اثری ایجاد کند.
این یافتهها در مجله npj Aging منتشر شدهاند.
