در اختلالی نسبتاً شایع به نام تریکوتیلومانیا (Trichotillomania)، فرد بهطور وسواسی موهای خودش را میکند؛ رفتاری که گاهی بهعنوان راهی برای آرام کردن خود یا کاهش تنش انجام میشود. اما گاهی این اختلال میتواند عوارض جدیتری ایجاد کند؛ بهخصوص زمانی که فرد موهای کندهشده را ببلعد و موها وارد معده شوند.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ متأسفانه دستگاه گوارش انسان توانایی چندانی برای هضم مو ندارد. تارهای مو تقریباً بهطور کامل از مادهای به نام کراتین تشکیل شدهاند و آنزیمهای موجود در دستگاه گوارش پستانداران نمیتوانند این ماده را تجزیه کنند.
اگر موها در چینهای معده گیر کنند، بهمرور روی هم جمع میشوند و تودهای تشکیل میدهند که میتواند مشکلات جدی ایجاد کند.
در موارد شدید و البته بسیار نادر، این توده مو ممکن است آنقدر بزرگ و بلند شود که به آن «سندروم راپونزل» (Rapunzel Syndrome) گفته شود.
سندروم راپونزل و رفتارهای اجباریِ کندن مو و خوردن مو (تریکوتیلومانیا و تریکوفاژی) که معمولاً زمینهساز آن هستند، اغلب با برخی اختلالات روانپزشکی، از جمله اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، ارتباط دارند.
اما یک مطالعه جدید که در Journal of Medical Case Reports منتشر شده، یادآوری میکند که این سندروم ممکن است بدون نشانههای هشداردهنده واضح، به مرحله بسیار جدی برسد.
یک مورد نادر در دختر ۱۶ ساله
دختر ۱۶ سالهای پس از یک روز استفراغ مداوم به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کرد.
سیتیاسکن (CT) شکم، وجود چیزی غیرعادی را نشان داد: پزشکان احتمال دادند تودهای از مو در دستگاه گوارش او وجود داشته باشد.
در پزشکی، تودهای از مو که در دستگاه گوارش گیر میکند، تریکوبزوآر (Trichobezoar) نام دارد. واژه «تریکو» به معنای مو است و «بزوآر» به هر تودهای گفته میشود که در دستگاه گوارش گیر کرده باشد.
این عارضه بسیار نادر است، اما در مواردی میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
توده مویی به قدری بزرگ که نیاز به جراحی داشت
سیتیاسکن نشان داد که یک تریکوبزوآر در معده دختر گیر کرده است.
این دختر هیچ سابقهای از بیماری روانی نداشت و هیچ نشانه ظاهری از طاسی یا ریزش مو نیز در او دیده نمیشد؛ نشانهای که معمولاً میتواند پزشکان را به وجود تریکوتیلومانیا مشکوک کند.
پزشکان در گزارش خود نوشتند:
«بیمار ما معیارهای هیچیک از اختلالات خلقی را نداشت، روند طبیعی رشد را طی میکرد و تا زمان انسداد کامل دستگاه گوارش، کاملاً بدون علامت بود.»
با این حال، تریکوبزوآر موجود در دستگاه گوارش او آنقدر بزرگ بود که معده و دوازدهه (اولین بخش روده کوچک) را دربر گرفته و باعث انسداد دستگاه گوارش شده بود.
از آنجا که پزشکان نمیتوانستند با استفاده از آندوسکوپ به این توده دسترسی پیدا کنند، مجبور شدند برای خارج کردن توده بزرگ مو، بیمار را تحت عمل جراحی قرار دهند.
چرا این مشکل تا مدتها تشخیص داده نشد؟
پس از جراحی، دختر به پزشکان گفت که حدود دو سال قبل، کندن موهای خود و خوردن آنها را آغاز کرده است.
اما او فقط حدود هفتهای یک بار این کار را انجام میداد و هر بار تنها حدود سه تار مو میکند و میخورد. همین موضوع احتمالاً یکی از دلایلی بوده که این رفتار مدت زیادی از چشم دیگران پنهان مانده است.
او به جز کندن و خوردن مو، وجود هرگونه استرس اخیر، غفلت، آسیب روحی یا سوءاستفاده را رد کرد و هیچ نشانهای از سایر اختلالات روانپزشکی نیز نداشت.
با این حال، او از سنین پایین دچار حملات میگرنی همراه با استفراغ دورهای بود؛ مشکلی که باعث شده بود تحصیل خود را در خانه ادامه دهد.
پزشکان امیدوارند انتشار این مورد به افزایش آگاهی درباره سندروم راپونزل کمک کند و نشان دهد که این عارضه همیشه از ابتدا بهراحتی قابل تشخیص نیست.
چرا تشخیص این سندروم ممکن است دشوار باشد؟
انگ اجتماعی و احساس شرم درباره تریکوتیلومانیا و تریکوفاژی باعث میشود بسیاری از افراد رفتارهای اجباری خود را تا حد زیادی از دیگران پنهان کنند.
نویسندگان این گزارش هشدار میدهند:
«از آنجا که تریکوبزوآرها میتوانند بسیار خطرناک و حتی گاهی مرگبار باشند، مهم است که این تشخیص را در دختران نوجوانی که با تهوع، استفراغ یا درد شکم مراجعه میکنند، نادیده نگیریم؛ حتی اگر ریزش موی قابل مشاهده یا اختلال روانپزشکی همزمان وجود نداشته باشد.»
درمان پس از جراحی
پس از جراحی، برای این دختر سرترالین (Sertraline)، دارویی که برای درمان اضطراب، افسردگی و اختلال وسواس فکری-عملی استفاده میشود، تجویز شد.
همچنین او برای دریافت درمان شناختی-رفتاری (CBT) به متخصص مربوطه ارجاع داده شد و سپس از بیمارستان ترخیص شد.
