فرسودگی و آسیبهای طبیعی بدن با افزایش سن اجتنابناپذیر به نظر میرسند؛ اما اگر بتوانیم روند آن را آهستهتر کنیم چه؟ این کار میتواند به معنای سالهای بیشتری از زندگی سالم و کاهش خطر بیماریهای مرتبط با افزایش سن، مانند زوال عقل، باشد.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ اکنون یک مطالعه جدید روی موشها، عامل مهمی را در روند پیری زیستی شناسایی کرده است: تجمع تدریجی آسیبها و فرسودگیهای ناشی از افزایش سن. به نظر میرسد این روند فقط به آسیب دیدن سلولها مربوط نیست، بلکه ممکن است به این موضوع هم ارتباط داشته باشد که برخی سلولهای مشکلساز بهدرستی از بدن پاک نمیشوند.
این سلولهای مشکلساز، نوتروفیلها (Neutrophils) هستند؛ نوعی گلبول سفید که بهعنوان یکی از نخستین نیروهای دفاعی بدن، عوامل بیماریزا را از بین میبرد.
نوتروفیلها عمر کوتاهی دارند و اگر هنگام پیر شدن بهدرستی از بدن جمعآوری و حذف نشوند، میتوانند به اندامها آسیب برسانند.
روندهای مرتبط با پیری
محققان دریافتند که کاهش توانایی ماکروفاژهای مقیم بافت (TRM) برای پاکسازی سلولهای پیر و فرسوده، با افزایش سن در موشها ارتباط دارد.
این پژوهش که توسط تیمی از دانشگاه استنفورد انجام شده و در مجله Science منتشر شده است، نشان میدهد که در موشهای مسن، ماکروفاژهای مقیم بافت توانایی کمتری برای پاکسازی نوتروفیلهای پیر و فرسوده پیدا میکنند. این اتفاق میتواند به مرور باعث اختلال در عملکرد چندین اندام شود.
کاترین آندریاسون، متخصص مغز و اعصاب از دانشگاه استنفورد، میگوید:
«نوتروفیلهای پیر به بافتهای ما آسیب میزنند. پاکسازی این سلولها برای جلوگیری از التهاب مزمن ضروری است.»
محققان در آزمایشهایی روی موشهای جوان و پیر، با استفاده از دارو و همچنین ویرایش ژنتیکی، فعالیت گیرندهای به نام EP2 را کاهش دادند.
این گیرنده روی سطح ماکروفاژها قرار دارد؛ سلولهای ایمنیای که وظیفه آنها جمعآوری و پاکسازی مواد زائد و سلولهای اضافی در بدن، از جمله نوتروفیلهاست.
کاهش روندهای مرتبط با پیری
کاهش فعالیت گیرنده EP2 باعث شد برخی از عملکردهای ماکروفاژهای مقیم بافت در موشهای پیر، دوباره به حالت جوانتر نزدیک شود.
محققان پیشتر نشان داده بودند که با گذشت زمان، ماکروفاژها کارایی خود را از دست میدهند و حتی ممکن است خودشان به منبع التهاب تبدیل شوند. یکی از عوامل این اتفاق، فعالتر شدن گیرنده التهابی EP2 در سنین بالاتر است.
وقتی EP2 در موشها غیرفعال یا مسدود شد، تغییرات قابلتوجهی مشاهده شد. موشهای مسن الگوهای التهابی شبیهتری به موشهای جوان پیدا کردند و همچنین در زمینههای مختلفی مانند حافظه، ضعف جسمانی، تحلیل عضلات و عملکرد قلب بهبودهایی نشان دادند.
به نظر میرسد کاهش فعالیت EP2 بتواند روند کاهش تدریجی متابولیسم انرژی در سلولهای ماکروفاژ را متوقف کند.
آندریاسون میگوید:
«وقتی این روند شروع میشود، عملکرد ماکروفاژ بهطور مداوم کاهش پیدا میکند. ما نشان دادیم زمانی که ماکروفاژهای مقیم بافت دیگر EP2 را روی سطح خود ندارند، یا این گیرنده با یک دارو مسدود میشود، این روند کاهش عملکرد اتفاق نمیافتد.»
محققان همچنین تأیید کردند که کاهش فعالیت EP2 باعث میشود نوتروفیلهای پیر دوباره بهدرستی از بدن پاک شوند و در نتیجه، فرصت کمتری برای آسیب رساندن به بافتها داشته باشند.
نقش مهم کبد در روند پیری
محققان در جریان این مطالعه به یافته دیگری نیز دست یافتند.
آنها ۷۱ پروتئین را شناسایی کردند که در موشهای مسن تغییر کرده بودند. حذف EP2 از ماکروفاژهای مقیم بافت باعث شد سطح ۵۹ مورد از این پروتئینها دوباره به مقادیر نزدیک به دوران جوانی برگردد.
بررسی منابع احتمالی این تغییرات نشان داد که کبد ممکن است نقش مهمی در این فرآیند داشته باشد.
آندریاسون میگوید:
«کبد یکی از اندامهایی است که تعداد زیادی ماکروفاژ مقیم بافت دارد و نقش مهمی در تغییرات شیمیایی خون مرتبط با افزایش سن ایفا میکند.»
او همچنین کبد را یکی از اندامهای اصلی تعیینکننده سرعت متابولیسم بدن توصیف میکند.
اما یک نکته مهم: این پژوهش هنوز روی انسانها اثبات نشده است
باید تأکید کرد که بخش اصلی این پژوهش روی موشها انجام شده است.
البته محققان دادههای منتشرشده مربوط به بافت کبد و قلب انسان را نیز دوباره بررسی کردند.
آنها در کبد افراد مسن، الگوی مشابهی مشاهده کردند:
* تعداد کمتر ماکروفاژهای مقیم بافت
* تعداد بیشتر نوتروفیلها
* افزایش فعالیت ژن EP2 در ماکروفاژها
* کاهش عملکرد ماکروفاژها
در قلب افراد مسن نیز تعداد ماکروفاژهای مقیم بافت کمتر و میزان فعالیت EP2 بیشتر بود؛ اما افزایش نوتروفیلها مشاهده نشد.
بدن انسان روزانه حدود ۱۰۰ میلیارد نوتروفیل تولید میکند. بنابراین پاکسازی این تعداد سلول، کار بسیار بزرگی برای سیستم ایمنی بدن است.
نتایج آزمایش روی موشها نشان میدهد که حفظ عملکرد صحیح این فرآیند پاکسازی ممکن است برای پیری سالمتر اهمیت زیادی داشته باشد.
آیا دارویی برای کند کردن پیری ساخته خواهد شد؟
هنوز تحقیقات بیشتری لازم است؛ بهویژه برای اینکه مشخص شود این مکانیسم دقیقاً چگونه در انسان عمل میکند.
با این حال، پژوهشگران معتقدند اگر نتایج این مطالعه در انسان نیز تأیید شود، شاید در آینده بتوان دارویی طراحی کرد که با هدف قرار دادن EP2، بخشی از افت عملکرد بدن در دوران پیری را محدود کند.
البته این کار چالش بزرگی خواهد بود. در حال حاضر داروی تأییدشدهای که بهطور انتخابی EP2 را مسدود کند وجود ندارد و هر درمان احتمالی باید به شکلی ایمن این گیرنده را هدف قرار دهد، بدون اینکه عملکردهای مفید آن را مختل کند.
آندریاسون میگوید:
«ما مدتهاست تلاش میکنیم بفهمیم چرا پیر میشویم. حالا دستکم یک دلیل مهم را میشناسیم.»
این پژوهش در مجله Science منتشر شده است.
