آیا نوسانات شدید خلقوخو روی زندگی روزمرهتان تأثیر گذاشته است؟ یک روانپزشک توضیح میدهد اختلال دوقطبی چگونه تشخیص داده میشود و برای کنترل آن چه اقداماتی میتوان انجام داد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ نوسانات خلقوخو بخش طبیعی زندگی همه ماست. اما اگر این تغییرات شدید باشند، مثلاً فرد در دورهای احساس افسردگی شدید داشته باشد و در دورهای دیگر با افزایش غیرعادی انرژی مواجه شود، باید آن را جدی گرفت. بهخصوص اگر این نوسانات روی زندگی روزمره، کار و روابط فرد تأثیر گذاشته باشند، مراجعه به متخصص و بررسی احتمال اختلال دوقطبی اهمیت زیادی دارد. تشخیص درست، اولین قدم برای دریافت درمان مناسب است.
اختلال دوقطبی چگونه تشخیص داده میشود؟
اختلال دوقطبی عمدتاً با یک ارزیابی دقیق توسط روانپزشک تشخیص داده میشود. پزشک درباره تغییرات خلقوخو، میزان انرژی، خواب، فعالیتهای روزمره، افکار و رفتار فرد سؤال میکند. همچنین دورههایی که فرد دچار خلقوخوی غیرعادی بالا یا تحریکپذیری میشود، یعنی مانیا یا هیپومانیا، و دورههای افسردگی مورد بررسی قرار میگیرند.
دکتر شارادهی میگوید: «هیچ آزمایش خون یا اسکن مغزی واحدی وجود ندارد که بتواند اختلال دوقطبی را بهطور قطعی تأیید کند. پزشکان ممکن است برای رد کردن بیماریهایی مانند مشکلات تیروئید، عوارض برخی داروها یا مصرف مواد که میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند، آزمایشهای پزشکی انجام دهند. همچنین با اجازه فرد، ممکن است با اعضای خانواده او صحبت کنند تا الگوی تغییرات خلقی در طولانیمدت بهتر مشخص شود.»
علل اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی ایجاد شود، از جمله:
ژنتیک: اختلال دوقطبی میتواند زمینه خانوادگی داشته باشد. برخی ژنها خطر ابتلا را افزایش میدهند، اما داشتن این ژنها به این معنا نیست که فرد حتماً به این اختلال مبتلا خواهد شد.
اپیژنتیک: عوامل محیطی و سبک زندگی میتوانند بر نحوه فعالیت ژنها تأثیر بگذارند. عواملی مانند استرس، بیماری یا سایر اتفاقات مهم زندگی ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند.
شیمی مغز: تفاوت در انتقالدهندههای عصبی، یعنی مواد شیمیایی مغز که در تنظیم خلقوخو نقش دارند، میتواند بر میزان انرژی، انگیزه و تعادل عاطفی تأثیر بگذارد.
ساختار و ارتباطات مغز: تفاوتهای جزئی در برخی نواحی مغز نیز ممکن است با اختلال دوقطبی مرتبط باشند.
تغییرات بدن و مغز: پژوهشها همچنان در حال بررسی این موضوع هستند که تغییرات مغز در طول زمان یا نحوه واکنش بدن به استرس چگونه میتواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد.
علائم اختلال دوقطبی
دو مرحله اصلی اختلال دوقطبی شامل دورههای افزایش انرژی، یعنی مانیا یا هیپومانیا، و دورههای افسردگی است.
علائم دوره مانیا یا هیپومانیا:
* احساس شادی یا هیجان شدید
* تغییرات ناگهانی خلقوخو، مثلاً تغییر سریع از شادی به عصبانیت
* بیقراری
* سریع صحبت کردن و هجوم افکار
* انرژی زیاد و نیاز بسیار کم به خواب
* رفتارهای تکانشی یا پرخطر
* داشتن برنامههای بزرگ و غیرواقعبینانه
* احساس غیرعادیِ مهم یا قدرتمند بودن
* توهم یا باورهای غیرواقعی و هذیانی
علائم دوره افسردگی:
* احساس غم و اندوه عمیق
* کاهش انرژی یا خستگی
* از دست دادن انگیزه
* احساس ناامیدی یا بیارزش بودن
* از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً لذتبخش بودند
* مشکل در تمرکز یا تصمیمگیری
* گریههای مکرر
* تحریکپذیری
* خواب بیش از حد یا کمخوابی
* تغییر در اشتها
* افکار مربوط به مرگ یا خودکشی
چگونه میتوان اختلال دوقطبی را کنترل کرد؟
دکتر شارادهی میگوید کنترل اختلال دوقطبی معمولاً به ترکیبی از دارو، رواندرمانی و داشتن عادات سالم و منظم روزانه نیاز دارد.
داروهای تثبیتکننده خلق و سایر داروهای تجویزشده میتوانند به کنترل دورههای نوسان خلق کمک کنند. درمانهایی مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT) نیز به فرد کمک میکنند علائم هشداردهنده را زودتر تشخیص دهد، استرس خود را مدیریت کند و مهارتهای سالمتری برای مقابله با مشکلات پیدا کند.
برای کمک به کنترل اختلال دوقطبی، رعایت این نکات نیز اهمیت دارد:
* داشتن برنامه خواب منظم
* مصرف غذاهای مغذی
* ورزش منظم
* پرهیز از الکل و مواد مخدر تفریحی
* حفظ یک برنامه منظم و ثابت در زندگی روزمره
* مصرف داروها دقیقاً طبق دستور پزشک
* مراجعه منظم برای پیگیری روند درمان
* ثبت تغییرات خلقوخو، خواب و میزان انرژی
* شناخت محرکهای شخصی و علائم هشداردهنده اولیه
* حمایت اعضای خانواده بدون قضاوت کردن فرد
دکتر شارادهی تأکید میکند: «اگر فرد افکار آسیب زدن به خود یا خودکشی، سردرگمی شدید، رفتارهای پرخطر یا یک دوره مانیا داشته باشد که باعث شود نتواند از خودش بهخوبی مراقبت کند، باید فوراً از یک متخصص کمک بگیرد.»
جمعبندی
کنار آمدن با نوسانات شدید خلقوخو ناشی از اختلال دوقطبی میتواند دشوار باشد. به همین دلیل، دریافت تشخیص درست از یک روانپزشک اولین قدم برای بازگرداندن ثبات به زندگی است.
اختلال دوقطبی بیماری پیچیدهای است، اما با ترکیب مناسب دارو، رواندرمانی و داشتن سبک زندگی منظم میتوان آن را بهخوبی کنترل کرد. اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان تغییرات شدید و مختلکننده در خلقوخو و میزان انرژی را تجربه میکنید، مراجعه به متخصص سلامت روان میتواند به تشخیص درست و دریافت حمایت و درمان مناسب کمک کند.
