یک مطالعه جدید نشان داده است که از دست دادن کروموزوم Y در برخی سلولهای بدن مردان ممکن است یک هشدار اولیه درباره شکلگیری سرطان باشد. البته محققان تأکید میکنند که هنوز برای استفاده از این یافته بهعنوان یک روش معمول غربالگری سرطان، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
به گزارش انتخای و به نقل از انلی مای هلث؛ بر اساس این پژوهش، تغییرات ژنتیکی مرتبط با از دست رفتن کروموزوم Y ممکن است فقط در سلولهای سرطانی دیده نشود، بلکه در بافتهایی که از نظر ظاهری طبیعی هستند اما در اطراف یک تومور قرار دارند نیز وجود داشته باشد.
کروموزوم Y چیست و چگونه از بین میرود؟
مردان معمولاً در هر سلول بدن خود یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارند. کروموزوم Y حاوی ژنهایی است که در رشد و عملکردهای زیستی مرتبط با جنسیت مردانه و همچنین برخی فعالیتهای سلولی نقش دارند.
با افزایش سن، ممکن است بعضی از سلولهای بدن مردان کروموزوم Y خود را از دست بدهند. به این وضعیت «از دست دادن موزاییکی کروموزوم Y» (mLOY) گفته میشود.
این تغییر ژنتیکی نسبتاً شایع است و با افزایش سن ارتباط دارد. تحقیقات قبلی نیز نشان دادهاند که از دست دادن کروموزوم Y در سلولهای خونی ممکن است با افزایش خطر برخی بیماریها و پیامدهای نامطلوبتر در بعضی سرطانها مرتبط باشد.
مطالعه جدید بررسی کرده است که آیا این تغییر کروموزومی میتواند در بافتها، پیش از شکلگیری سرطان یا همزمان با مراحل اولیه آن، نیز مشاهده شود.
بررسی بیش از هزار نمونه بافتی
محققان در این پژوهش بیش از هزار نمونه بافتی از ۴۰۵ مرد را بررسی کردند. این نمونهها از ۱۱ اندام مختلف گرفته شده بودند.
دانشمندان با استفاده از روشی که امکان شناسایی کروموزومهای X و Y را در سلولهای منفرد فراهم میکند، بیش از ۴.۳ میلیون هسته سلولی را مورد بررسی قرار دادند.
آنها سه نوع بافت را با یکدیگر مقایسه کردند:
* بافت طبیعی
* بافت نزدیک به تومور
* بافت سرطانی
نتایج نشان داد که میزان از دست رفتن کروموزوم Y از بافت طبیعی به بافت نزدیک تومور و سپس به بافت سرطانی، بهتدریج افزایش پیدا میکند.
این الگو در چند نوع سرطان، از جمله سرطان روده بزرگ، راستروده، مری، پانکراس و ریه مشاهده شد. بیشترین میزان از دست دادن کروموزوم Y در نمونههای سرطان روده بزرگ دیده شد.
آیا از دست دادن کروموزوم Y میتواند نشانه اولیه سرطان باشد؟
یکی از مهمترین یافتههای این تحقیق این بود که از دست رفتن کروموزوم Y فقط در سلولهای سرطانی مشاهده نشد؛ بلکه در بافتهایی که از نظر ظاهری طبیعی بودند اما در نزدیکی تومور قرار داشتند نیز دیده شد.
محققان این پدیده را نوعی «اثر میدانی» (Field Effect) میدانند.
منظور این است که تغییرات زیستی و ژنتیکی مرتبط با سرطان ممکن است فقط محدود به خود تومور نباشد و بافتهای اطراف آن را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ بهطوری که این بافتها ممکن است بیشتر مستعد تبدیل شدن به بافت سرطانی باشند.
پژوهشگران همچنین نقشههای دقیقی از بافت مثانه تهیه کردند. این نقشهها نشان دادند که میزان از دست دادن کروموزوم Y میتواند از بافت طبیعی، به تغییرات غیرطبیعی اولیه و سپس به سرطان مهاجم بهصورت تدریجی افزایش پیدا کند.
این روند در آینده شاید بتواند به پزشکان در شناسایی تغییرات مرتبط با سرطان در مراحل اولیه کمک کند؛ حتی در شرایطی که نمونهبرداری نتواند یک تومور کوچک را مستقیماً در خود نمونه نشان دهد.
این یافته برای مردان چه معنایی دارد؟
این نتایج به این معنی نیست که از دست دادن کروموزوم Y حتماً باعث سرطان میشود یا هر مردی که بخشی از سلولهایش کروموزوم Y را از دست داده، به سرطان مبتلا خواهد شد.
نتایج این مطالعه فقط نشان میدهد که از دست دادن کروموزوم Y ممکن است بخشی از تغییرات زیستی باشد که در مسیر تبدیل بافت طبیعی به بافت سرطانی اتفاق میافتد.
شناخت بهتر این فرایند ممکن است در آینده به محققان کمک کند نشانگرهای زیستی جدیدی برای تشخیص زودهنگام سرطان پیدا کنند.
این مطالعه همچنین به پژوهشهای قبلی اضافه میشود که نشان دادهاند از دست دادن کروموزوم Y ممکن است بر نحوه تعامل سلولهای سرطانی با سیستم ایمنی بدن تأثیر بگذارد.
جمعبندی
در حال حاضر، از دست دادن کروموزوم Y هنوز یک موضوع پژوهشی است و یک آزمایش استاندارد برای غربالگری سرطان محسوب نمیشود.
پژوهشهای بیشتری لازم است تا مشخص شود آیا اندازهگیری این تغییر کروموزومی میتواند در آینده بهطور قابل اعتماد به پزشکان در تشخیص زودهنگام سرطان یا ارزیابی خطر ابتلا به سرطان در یک فرد کمک کند یا خیر.
بنابراین، این یافته مهم است، اما نباید آن را به این معنا تفسیر کرد که هر مردی با کاهش کروموزوم Y در سلولهایش، در معرض ابتلای قطعی به سرطان قرار دارد.
