فحش بدهید تا سالم بمانید!

انگشت پایتان محکم به پایه‌ی تخت می‌خورد. هنوز مغزتان فرصت نکرده درد را به‌طور کامل پردازش کند که یک کلمه، تیز، بلند و به‌طرزی عجیب رضایت‌بخش، از دهانتان بیرون می‌پرد.

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛  این واکنش، برخلاف تصور رایج، صرفاً یک بی‌ادبی لحظه‌ای نیست. فحش‌دادن یک بازتاب عصبی عمیقاً ریشه‌دار در ساختار بدن انسان است؛ واکنشی که شبکه‌هایی از مغز و دستگاه عصبی خودکار را فعال می‌کند؛ شبکه‌هایی که در مسیر تکامل، برای کمک به بقای ما در برابر درد و شوک شکل گرفته‌اند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که یک ناسزای به‌جا می‌تواند درد را کاهش دهد، ضربان قلب را تنظیم کند و به بدن کمک کند سریع‌تر از استرس رها شود. به‌نظر می‌رسد فوران‌های گاه‌به‌گاه کلامی نه نشانه‌ی ضعف اخلاقی، بلکه یک مکانیزم محافظتی ذاتی باشند

میل به فحش‌دادن بسیار پایین‌تر از سطح گفتار آگاهانه آغاز می‌شود. بیشتر زبان روزمره در قشر مخ شکل می‌گیرد؛ جایی که افکار به کلمات تبدیل می‌شوند. اما فحش‌دادن، شبکه‌ای بسیار قدیمی‌تر را فعال می‌کند: دستگاه لیمبیک، مرکز احساسات، حافظه و واکنش‌های بقا.

از اجزای مهم این سیستم می‌توان به آمیگدالا (مانند یک آژیر خطر احساسی) و عقده‌های قاعده‌ای اشاره کرد؛ مجموعه‌ای از ساختارهای به‌هم‌پیوسته که رفتارهای خودکار و غریزی، از جمله صداهای ناگهانی و ناخودآگاه، را کنترل می‌کنند.

این نواحی پیش از آنکه بخش منطقی مغز فرصت واکنش پیدا کند، سیگنال‌هایی سریع به ساقه‌ی مغز می‌فرستند. به همین دلیل است که فحش آن‌قدر ناگهانی از دهان بیرون می‌آید: بخشی از یک بازتاب باستانی که بدن را برای واکنش فوری به درد یا شوک آماده می‌کند.

وقتی بدن وارد عمل می‌شود

این فوران کلامی، دستگاه عصبی خودکار را فعال می‌کند. ضربان قلب و فشار خون بالا می‌رود و سطح هوشیاری افزایش می‌یابد. عضلات منقبض می‌شوند؛ قشر حرکتی مغز و مسیرهای نخاعی، اندام‌ها را برای دفاع یا عقب‌نشینی آماده می‌کنند.

سپس صدا وارد میدان می‌شود: انقباض ناگهانی دیافراگم و عضلات بین‌دنده‌ای، هوا را با یک بازدم انفجاری از حنجره عبور می‌دهد. حتی پوست هم واکنش نشان می‌دهد؛ غدد عرق فعال می‌شوند و تغییرات الکتریکی ظریفی رخ می‌دهد که امضای احساسی بدن را آشکار می‌کند.

در عمق مغز، غده‌ی هیپوفیز و ناحیه‌ای به نام پری‌آکوئداکتال گری (ستونی از ماده‌ی خاکستری در مغز میانی) موادی مانند بتا-اندورفین‌ها و انکفالین‌ها را آزاد می‌کنند؛ مسکن‌های طبیعی بدن. این مواد درد را کاهش می‌دهند و حس خفیفی از رهایی ایجاد می‌کنند.

به این ترتیب، زبان به یک کنش فیزیکی تبدیل می‌شود: نفس، عضلات و جریان خون را بسیج می‌کند و سپس بدن را به حالت آرامش بازمی‌گرداند. همین پاسخ یکپارچه است که توضیح می‌دهد چرا یک فحش کوتاه می‌تواند هم‌زمان غریزی و لذت‌بخش باشد.

فحش چگونه درد را کم می‌کند؟

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند فحش‌دادن واقعاً می‌تواند تحمل درد را افزایش دهد. یک مرور علمی در سال ۲۰۲۴، مطالعات مربوط به اثرات ضد درد فحش‌دادن را بررسی کرد و به شواهدی منسجم رسید: افرادی که هنگام آزمایش، کلمات تابو را تکرار می‌کردند، می‌توانستند دست خود را به‌طور معناداری طولانی‌تر در آب یخ نگه دارند، نسبت به کسانی که واژه‌های خنثی می‌گفتند.

گزارش دیگری در سال ۲۰۲۴ نشان داد فحش‌دادن حتی می‌تواند در برخی فعالیت‌ها قدرت بدنی را افزایش دهد؛ نشانه‌ای دیگر از اینکه این واکنش صرفاً ذهنی نیست.

به‌نظر می‌رسد این فریاد غریزی، چیزی فراتر از تخلیه‌ی احساسات را فعال می‌کند: برانگیختگی ناگهانی بدن، سیستم‌های طبیعی کنترل درد را روشن می‌کند و با آزادسازی اندورفین‌ها، تحمل ناراحتی را بالا می‌برد.

آنچه هنوز کاملاً روشن نیست، مسیر دقیق این اثر است: آیا کاملاً فیزیولوژیک است یا بخشی از آن روان‌شناختی است ــ مانند کاهش خودآگاهی، افزایش اعتمادبه‌نفس یا حواس‌پرتی از درد. نکته‌ی مهم این است که این اثر در افرادی که عادت همیشگی به فحش‌دادن ندارند، قوی‌تر به نظر می‌رسد؛ یعنی تازگی و بار هیجانی کلمات نقش کلیدی دارد.

کمک به بازیابی پس از استرس

فحش‌دادن همچنین به بدن کمک می‌کند از شوک و استرس ناگهانی سریع‌تر عبور کند. هنگام درد یا غافلگیری، هیپوتالاموس و هیپوفیز آدرنالین و کورتیزول آزاد می‌کنند. اگر این موج انرژی تخلیه نشود، دستگاه عصبی می‌تواند در حالت هشدار باقی بماند؛ وضعیتی که با اضطراب، اختلال خواب، تضعیف ایمنی و فشار اضافی بر قلب مرتبط است.

مطالعات مربوط به تغییرپذیری ضربان قلب نشان می‌دهد فحش‌دادن ممکن است ابتدا استرس را بالا ببرد، اما سپس بازگشت به آرامش را سرعت دهد. این «بازگشت سریع»، که به‌واسطه‌ی عصب واگ کنترل می‌شود، کمک می‌کند بدن زودتر آرام شود؛ بسیار سریع‌تر از زمانی که کلمات را در خودتان نگه دارید.

یک بازتاب کهن و انسانی

از دیدگاه کالبدشناسی، فحش‌دادن یکی از چندین واکنش صوتی غریزی است؛ در کنار نفس‌نفس‌زدن، خندیدن یا فریادکشیدن. این رفتارها توسط مدارهای عصبی بسیار قدیمی شکل گرفته‌اند. دیگر نخستی‌ها نیز هنگام درد یا تهدید، صداهای تیز و ناگهانی تولید می‌کنند و همان نواحی مغز میانی فعال می‌شود که هنگام فحش‌دادن انسان روشن می‌شوند.

همین بار احساسی است که به الفاظ رک قدرت می‌دهد. کلمه‌ی تابو پلی میان ذهن و بدن می‌سازد و به تجربه‌ی درونی، شکل و صدا می‌بخشد. وقتی در لحظه‌ی درست رها می‌شود، در واقع این دستگاه عصبی است که سخن می‌گوید؛ بازتابی اولیه و محافظتی که در طول تکامل، تا امروز باقی مانده است.