پژوهشها نشان میدهند که افراد جوان و فعال، بیش از گذشته و در سنینی بسیار پایینتر از انتظار، به آرتروز (استئوآرتریت) مبتلا میشوند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ دوندهٔ ماراتن، در اواسط دههٔ ۳۰ زندگیاش به آرتروز مرحلهٔ ۲ مبتلا شد. چند چهرهٔ شناختهشدهٔ جهانی، از جمله رابی ویلیامز، تایگر وودز و اندی ماری نیز بهطور علنی دربارهٔ تجربهٔ آرتروز در سنین نسبتاً جوان صحبت کردهاند.
آرتروز اغلب بهاشتباه بهعنوان پیامد اجتنابناپذیر پیری کنار گذاشته میشود، اما واقعیت این است که در هر سنی میتواند کیفیت زندگی را بهطور جدی کاهش دهد. این بیماری میتواند فعالیتهای سادهٔ روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها یا ورزش کردن را به چالشهایی دردناک تبدیل کند.
آرتروز؛ بیماری میلیونها نفر
در حال حاضر، بیش از ۶۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان با آرتروز زندگی میکنند. عوامل خطر این بیماری متنوعاند و شامل چاقی، افزایش سن، اختلالات متابولیک، التهاب مزمن، آسیبهای قبلی مفاصل و فشار مکانیکی تکرارشونده میشوند.
برای افراد جوانتر، آرتروز میتواند بهویژه ویرانگر باشد. درد و خشکی مفاصل ممکن است فعالیت بدنی را در دورهای از زندگی محدود کند که معمولاً فشارهای کاری، مسئولیتهای مراقبتی و زندگی خانوادگی در اوج خود قرار دارند.
این بیماری میتواند سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد، انتخابهای شغلی را محدود کند و توانایی فعال ماندن را کاهش دهد—موضوعی که خود به افزایش خطر ابتلا به سایر بیماریهای مزمن منجر میشود. برخلاف سالمندان، بیماران جوانتر ممکن است دههها با علائم بیماری و درمانهای تکرارشونده دستوپنجه نرم کنند.
آرتروز چگونه شکل میگیرد؟
آرتروز زمانی ایجاد میشود که غضروف صاف و لغزندهای که نقش ضربهگیر مفاصل را دارد، بهتدریج تخریب شود. در حالت طبیعی، غضروف اجازه میدهد استخوانها بهنرمی روی هم حرکت کنند.
با فرسایش غضروف، مفاصل این محافظ طبیعی را از دست میدهند. در نتیجه، سطوح استخوانی به هم ساییده میشوند و درد، خشکی، و صداهای ساییدگی یا خردشدن—که بسیاری تا زمانی که درد غیرقابلتحمل نشده آن را شوخیوار نادیده میگیرند—ظاهر میشود.
این بیماری ناگهانی ایجاد نمیشود. آرتروز معمولاً طی سالها و حتی دههها شکل میگیرد. علائم اولیه اغلب خفیف و بهراحتی قابل چشمپوشیاند: درد ملایم زانو پس از فعالیت، خشکیای که با حرکت بهتر میشود، یا ناراحتیای که میآید و میرود. بسیاری از افراد زمانی به پزشک مراجعه میکنند که درد مداوم شده و آسیب مفصل به مراحل پیشرفته رسیده است.
درمانها؛ کنترل علائم، نه درمان قطعی
در حال حاضر، درمان آرتروز بیشتر بر کنترل علائم متمرکز است تا معکوس کردن روند بیماری. این درمانها شامل تمریندرمانی، مسکنها و تزریقهای درمانی میشود.
برخی از این تزریقها شامل پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) هستند که از خون خود بیمار تهیه میشود و حاوی فاکتورهای رشدی است که تصور میشود به ترمیم بافت کمک میکنند. روشهای دیگر از وزیکولهای مشتق از پلاکت استفاده میکنند—ذرات بسیار ریزی که حامل پیامهای زیستی مرتبط با التهاب و ترمیماند.
با این حال، بیشتر شواهد مربوط به این روشها هنوز از مطالعات حیوانی (از جمله مدلهای موش) به دست آمده و هنوز بهطور روتین در درمان بالینی انسان به کار نمیروند.
تزریق اسید هیالورونیک نیز گزینهٔ دیگری است؛ مادهای ژلمانند که بهطور طبیعی در مایع مفصلی وجود دارد و به روانسازی و ضربهگیری مفصل کمک میکند.
هدف همهٔ این درمانها کاهش درد یا بهبود حرکت مفصل است، نه ترمیم غضروف آسیبدیده. برای برخی افراد، این روشها تسکین موقتی ایجاد میکنند. اما در نهایت، زمانی که آسیب مفصل شدید میشود، تعویض کامل مفصل ممکن است تنها گزینهٔ باقیمانده باشد.
اگر آرتروز زودتر شناسایی شود چه؟
اما اگر آرتروز خیلی زودتر، پیش از شروع درد و آسیبهای برگشتناپذیر تشخیص داده شود چه؟
پیشگیری و مداخلهٔ زودهنگام این پتانسیل را دارد که درد را کاهش دهد، تحرک را حفظ کند و هزینههای مراقبت سلامت را بهطور چشمگیری پایین بیاورد. چالش اصلی همیشه این بوده که آرتروز را بهاندازهٔ کافی زود تشخیص دهیم.
تشخیص زودهنگام؛ امیدی تازه
اینجاست که فناوریهای نوظهور تشخیصی میتوانند در آینده نقش تعیینکنندهای ایفا کنند. هر ترکیب شیمیایی در بدن دارای ساختار مولکولی منحصربهفردی است و هنگام تحلیل، الگوی خاصی موسوم به «اثر انگشت طیفی» ایجاد میکند.
این اثر انگشت، ترکیب شیمیایی نمونههایی مانند سرم خون را بازتاب میدهد. در افراد مبتلا به آرتروز، پژوهشگران تغییرات ظریفی در التهاب، متابولیسم و بازسازی بافت مشاهده کردهاند که میتواند این الگوی شیمیایی را تغییر دهد.
یکی از روشهای بررسی این اثر انگشتها، تکنیکی با نام طولانی طیفسنجی مادون قرمز تبدیل فوریه با بازتاب کلی تضعیفشده است. با وجود نام پیچیدهاش، اصل کار ساده است.
در این روش، نمونهٔ کوچکی از خون در معرض نور مادون قرمز قرار میگیرد و نحوهٔ جذب این نور اطلاعاتی دربارهٔ نوع مولکولهای موجود ارائه میدهد. تغییرات در پروتئینها، لیپیدها و سایر زیستمولکولها میتوانند نشانههای قابل اندازهگیری بر جای بگذارند—نشانههایی که پژوهشگران آنها را بهعنوان شاخصهای بالقوهٔ آرتروز بررسی میکنند.
این روشها فعلاً عمدتاً در محیطهای پژوهشی استفاده میشوند و هنوز وارد مراقبتهای بالینی روزمره نشدهاند. با این حال، همین تحقیقات اولیه اهمیت زیادی دارند، زیرا ممکن است در آینده امکان شناسایی زودهنگام خطر آرتروز را فراهم کنند—زمانی که تغییر سبک زندگی و مداخلات هدفمند بیشترین شانس حفاظت از سلامت مفاصل را دارند.
با ترکیب این رویکردها و تحلیلهای محاسباتی، پژوهشگران میتوانند الگوهای شیمیایی پیچیدهای را شناسایی کنند که با بیماری مرتبطاند—تفاوتهایی که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند.
روشهای مشابهی با استفاده از تکنیکهای آزمایشگاهی دیگر، از جمله روشهای مبتنی بر طیفسنجی و ابزارهای زیستشناسی مولکولی، نیز برای شناسایی نشانگرهای زیستیِ آرتروز زودرس در حال بررسیاند.
آیندهای با درد کمتر
چنین تشخیص زودهنگامی میتواند شیوهٔ مدیریت آرتروز را متحول کند. شناسایی خطر پیش از شدید شدن علائم، به افراد اجازه میدهد زودتر اقدام کنند—از طریق ورزش هدفمند، کنترل وزن، پیشگیری از آسیب و برنامههای درمانی متناسب با هر فرد.
آرتروز الزاماً به معنای دههها درد و محدودیت نیست. با تغییر تمرکز از درمانهای مرحلهٔ پایانی به تشخیص زودهنگام و پیشگیری، میتوان مسیر این بیماری را تغییر داد و کیفیت زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان را بهبود بخشید.
