وضعیت اقتصادی کشور به شدت ملتهب است و با افزایش تنشها میان ایران و آمریکا و نامشخص بودن به نتیجه رسیدن یا نرسیدن مذاکرات و احتمال وقوع جنگ میان دو کشور نیز بر التهابات اقتصادی کشور افزوده است. در این شرایط پرسش آن است که اقتصاد ایران با وجود چنین شرایطی چه چشماندازی دارد؟
کمال سیدعلی، معاون ارزی اسبق بانک مرکزی و تحلیلگر مسائل اقتصادی، درباره این موضوع به «انتخاب» گفت: «شرایط اقتصادی ایران بهگونهای است که متغیرهای سیاسی بر آن غلبه یافتهاند؛ بهویژه از سالهای ۸۶ و ۸۷ به بعد سیاست عملا جهتدهنده اصلی اقتصاد بوده است. اعمال تحریمها نیز برنامهریزیهای بلندمدت، میانمدت و کوتاهمدت را تحتالشعاع قرار داد و موجب شد به جای حرکت بر اساس یک نقشه راه توسعهای، بیشتر در موقعیتهای اضطراری عمل کنیم؛ به این معنا که همچون آتشنشانها، صرفا در پی مهار پیامدهای بحرانهای پیشآمده بودیم. تحریمها حوزههایی مانند کشتیرانی، نقلوانتقال بانکی، فروش نفت، حملونقل و سایر مبادلات تجاری را با محدودیتهای جدی مواجه کرد. در نتیجه، طی سالهای تحریم، بخشی از فعالیتهای اقتصادی به شکل غیررسمی و زیرزمینی انجام شد. این وضعیت به افزایش فساد و بروز مشکلاتی در زمینه بازگشت منابع ارزی کشور انجامید».
او ادامه داد: «در صورت دستیابی ایران و آمریکا به توافق، این پرسش اساسی مطرح میشود که آیا تمامی تحریمها لغو خواهد شد یا فقط بخشی از آنها برداشته میشود؟ همچنین باید مشخص شود که آیا صادرات نفت بهطور کامل آزاد خواهد شد یا همچنان با محدودیتهایی همراه خواهد بود. اگر همه تحریمها لغو شود، نقلوانتقال ارز تسهیل میشود، هزینههای مبادلاتی کاهش مییابد و زمینه ورود سرمایه به کشور فراهم خواهد شد. اما اگر روند کنونی ادامه یابد، فشارهای اقتصادی تشدید میشود. با وجود این، ایران کشوری برخوردار از منابع طبیعی و ظرفیتهای گسترده اقتصادی است و میتواند همکاریهای منطقهای خود، از جمله با کشورهایی مانند عراق، را توسعه دهد. با این حال، در صورت تداوم محدودیتها، رشد تولید ناخالص داخلی مثبت نخواهد بود و در زمینه واردات و صادرات بسیاری از کالاها با محدودیتهای جدی روبهرو خواهیم شد. همچنین درآمدهای ناشی از پروژههای بانکی، طرحهای عمرانی و سایر برنامههای توسعهای تحت تأثیر قرار میگیرد. هرچند اقتصاد کشور از بین نخواهد رفت، اما ادامه این وضعیت، شرایط را دشوارتر میکند».
این تحلیلگر مسائل اقتصادی همچنین بیان کرد: «اگر تحریمها پابرجا بماند، تجارت کشور اعم از نفتی و غیرنفتی آسیب قابل توجهی خواهد دید. ممکن است دیگر امکان صادرات روزانه دو میلیون بشکه نفت وجود نداشته باشد و این رقم به حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یابد؛ در این صورت، درآمدهای ارزی کشور تقریبا به نصف خواهد رسید.
به نظر میرسد طی ماههای آینده، روابط ایران و آمریکا به نقطه تعیینکنندهای برسد. ارزیابی من این است که احتمال وقوع یک جنگ گسترده پایین است و اگر درگیریای رخ دهد، بهاحتمال زیاد محدود خواهد بود. در صورت دستیابی به توافق و کاهش تنشها، ثبات نسبی در اقتصاد برقرار میشود و تعادلی نسبی شکل میگیرد. در حال حاضر حدود ۵۰ بانک ایرانی در خارج از کشور فعالیت مؤثری ندارند؛ در صورت عادیشدن شرایط، این بانکها میتوانند دوباره فعال شوند و به تسهیل مبادلات مالی کمک کنند».
سیدعلی در پایان گفت: «در مجموع، اقتصاد ایران از ظرفیتهای بالقوه مثبت برخوردار است و در صورت کاهش تنشها میتوان از این ظرفیتها بهرهبرداری کرد. ضروری است ضمن حفظ تابآوری اقتصادی، مسیر بهبود روابط و عادیسازی شرایط بینالمللی را دنبال کنیم تا امکان استفاده حداکثری از این ظرفیتها فراهم شود».
