ایسنا: عضو هیئت علمی روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تاکید بر اینکه هیچ شکل بیخطری از مصرف دخانیات وجود ندارد، نسبت به رواج سیگار، قلیان و سیگارهای الکترونیک در جامعه هشدار داد و گفت: قلیان، سیگار و سیگارهای الکترونیک همگی میتوانند سلامت را تحت تأثیر قرار داده و موجب وابستگی شوند.
مهسا ناهیدی با اشاره به اینکه مصرف مواد اعتیادآور همچنان یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی در سراسر جهان است، اظهار کرد: با این حال، در هفته بدون دخانیات لازم است توجه ویژهای به مصرف فرآوردههای دخانی و نیکوتینی در میان نوجوانان و جوانان داشته باشیم. در سالهای اخیر علاوه بر سیگار، مصرف قلیان و سیگارهای الکترونیک نیز در برخی گروههای سنی افزایش یافته است، متأسفانه هنوز این تصور نادرست در بخشی از جامعه وجود دارد که قلیان یا سیگارهای الکترونیک کمضررتر از سیگار هستند، در حالی که شواهد علمی چنین برداشتی را تأیید نمیکند.
وی با اشاره به مضرات سیگارهای الکترونیک و قلیان ادامه داد: همه این محصولات میتوانند موجب وابستگی به نیکوتین شوند و مصرف آنها در سنین نوجوانی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا مغز در این دوره همچنان در حال تکامل است و نیکوتین میتواند بر فرآیندهای مرتبط با توجه، یادگیری و کنترل تکانه تأثیر بگذارد. مطالعات نشان دادهاند افرادی که مصرف دخانیات را در سنین پایین آغاز میکنند، بیشتر در معرض تداوم مصرف و وابستگی در بزرگسالی قرار دارند، بنابراین پیشگیری از مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان یکی از مهمترین سرمایهگذاریها برای سلامت آینده جامعه محسوب میشود. شاید مهمترین پیام هفته بدون دخانیات این باشد که هیچ شکل بیخطری از مصرف دخانیات وجود ندارد. قلیان، سیگار و سیگارهای الکترونیک همگی میتوانند سلامت را تحت تأثیر قرار دهند و موجب وابستگی شوند.
عضو هیئت علمی روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مصرف دخانیات در سنین پایین گفت: بخش عمده مصرفکنندگان دخانیات، مصرف را از سنین نوجوانی یا جوانی آغاز کردهاند، به همین دلیل آموزش خانوادهها، افزایش آگاهی نوجوانان و تقویت مهارتهای زندگی در سنین پایین، اهمیت زیادی دارد، خوشبختانه ترک دخانیات در هر سنی با فواید قابل توجهی برای سلامت همراه است و هرچه این تصمیم زودتر گرفته شود، منافع آن بیشتر خواهد بود.
دکتر ناهیدی در رابطه با روشهای ترک موثر توضیح داد: اگرچه بسیاری از اصول درمان در انواع مختلف وابستگیها مشترک است، اما با توجه به هفته بدون دخانیات، تمرکز بحث ما بیشتر بر وابستگی به نیکوتین و مصرف سیگار، قلیان و سیگارهای الکترونیک است. نخستین نکته این است که وابستگی به نیکوتین یک وضعیت قابل درمان است و بسیاری از مصرفکنندگان، در نهایت موفق به ترک میشوند؛ بر اساس شواهد علمی، دریافت حمایتهای رفتاری و مشاورهای شانس موفقیت در ترک را افزایش میدهد. این حمایتها به فرد کمک میکنند محرکهای مصرف خود را بشناسد، برای موقعیتهای پرخطر برنامه داشته باشد و راهکارهای مؤثرتری برای مقابله با استرس پیدا کند. در افرادی که وابستگی بیشتری به نیکوتین دارند، پزشک ممکن است استفاده از درمانهای دارویی را نیز توصیه کند.
وی خاطرنشان کرد: مطالعات متعدد نشان دادهاند که استفاده از روشهای درمانی مبتنی بر شواهد، نسبت به تلاش برای ترک بدون دریافت حمایت تخصصی، احتمال موفقیت را افزایش میدهد، بنابراین افرادی که در ترک با دشواری مواجه هستند یا چند بار پس از ترک دوباره به مصرف بازگشتهاند، بهتر است از کمک تخصصی روانپزشک یا سایر پزشکان آموزشدیده در حوزه درمان وابستگی به دخانیات بهره بگیرند.
شدت وسوسه معمولاً با گذشت زمان کاهش پیدا میکند
عضو هیئت علمی روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پاسخ به سوال که افراد برای جلوگیری از وسوسه شدن دوباره، چه اقداماتی باید انجام دهند، اظهار کرد: وسوسه مصرف مجدد، بخشی شناختهشده از فرآیند ترک است و بسیاری از افرادی که دخانیات را کنار میگذارند، در دورهای از درمان آن را تجربه میکنند. نکته مهم این است که فرد بداند چه موقعیتهایی احتمال وسوسه را افزایش میدهند. برای برخی افراد استرس، برای برخی حضور در جمع مصرفکنندگان و برای برخی دیگر، عادتهای روزمره مانند نوشیدن چای یا قهوه با میل به مصرف همراه است، بنابراین شناسایی این محرکها و برنامهریزی برای مواجهه با آنها اهمیت زیادی دارد.
ناهیدی فعالیت بدنی منظم، حفظ برنامه خواب مناسب، استفاده از حمایت خانواده و دوستان و ادامه ارتباط با تیم درمانی را از عوامل موثر در کاهش احتمال بازگشت به مصرف ذکر کرد و گفت: باید به افراد اطمینان داد که شدت وسوسه معمولاً با گذشت زمان کاهش پیدا میکند و مقاومت در برابر آن به تدریج آسانتر میشود. وابستگی به نیکوتین مانند بسیاری از بیماریهای مزمن، در افراد مختلف شدت متفاوتی دارد؛ علائم جسمی ترک معمولاً در روزها و هفتههای نخست بیشتر است و سپس کاهش پیدا میکند، اما جنبههای رفتاری و روانی وابستگی ممکن است مدت طولانیتری ادامه داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از راهنماهای درمانی بر پیگیری و حمایت مستمر پس از ترک تأکید دارند.
وی در رابطه با مدت زمان لازم برای ترک دخانیات، اضافه کرد: مدت زمان مورد نیاز برای درمان به عواملی مانند شدت وابستگی، مدت مصرف، سن شروع مصرف، وضعیت سلامت روان و شرایط محیطی بستگی دارد. اصول درمان در زنان و مردان تفاوت اساسی ندارد، اما عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی میتوانند بر روند درمان هر شخص تأثیر بگذارند. آنچه اهمیت دارد استمرار در پیگیری درمان و ناامید نشدن در صورت بروز دشواریها در مسیر ترک است.
نقش حمایتهای عاطفی خانواده در موفقیت درمان و ترک مصرف دخانیات
عضو هیئت علمی روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نقش خانواده و اطرافیان در ترک موثر، بیان کرد: خانواده میتواند یکی از مهمترین عوامل موفقیت در ترک باشد. افرادی که از حمایت عاطفی اطرافیان برخوردارند، معمولاً راحتتر میتوانند دوره ترک را پشت سر بگذارند. حمایت مؤثر به معنای تشویق، همدلی و درک دشواریهای این مسیر است، نه سرزنش یا تحقیر فرد. از سوی دیگر، اگر مصرف دخانیات در محیط خانواده یا جمع دوستان امری عادی تلقی شود، احتمال بازگشت به مصرف افزایش مییابد، به همین دلیل توصیه میشود خانوادهها نقش فعالی در فرآیند ترک داشته باشند و محیطی فراهم کنند که فرد کمتر در معرض محرکهای مصرف قرار گیرد. در بسیاری از موارد، همراهی خانواده در کنار درمان تخصصی میتواند تأثیر قابل توجهی بر موفقیت درمان داشته باشد.
ناهیدی در ادامه به اقدامات لازم پس از ترک اشاره و اظهار کرد: پس از ترک، هدف اصلی حفظ دستاوردهای به دست آمده است، بسیاری از افراد پس از قطع مصرف دخانیات، به تدریج بهبودهایی را در وضعیت تنفس، فعالیت بدنی و کیفیت زندگی خود تجربه میکنند. توجه به این تغییرات مثبت میتواند انگیزه ادامه مسیر را تقویت کند. توصیه میشود افراد پس از ترک، فعالیت بدنی منظم داشته باشند، برنامه روزانه منظمی برای خود تعریف کرده و از روشهای سالم برای مدیریت استرس استفاده کنند، همچنین در صورت بازگشت میل شدید به مصرف یا بروز مشکلاتی که احتمال عود را افزایش میدهد، بهتر است بدون تأخیر از متخصصان کمک بگیرند. مراجعه زودهنگام در چنین شرایطی میتواند از بازگشت کامل به مصرف جلوگیری کند.
