دانشمندان کشف کرده‌اند که کندوی زنبور عسل فقط یک سازه پیچیده برای زندگی و تولید عسل نیست؛ بلکه نوعی سیستم ایمنی جمعی و هوشمند دارد که از ورودی کندو تا بدن تک‌تک زنبورها، از کلونی در برابر بیماری‌ها محافظت می‌کند.
به گزارش انتخاب و به نقل ساینس‌الرت؛ زنبورهای عسل برای زندگی در کنار یکدیگر به همکاری گسترده‌ای نیاز دارند؛ اما زندگی گروهی یک خطر جدی هم دارد: گسترش سریع بیماری‌ها و عوامل بیماری‌زا در میان اعضای کلونی.
حالا پژوهشی جدید نشان داده است که زنبورها برای مقابله با این خطر، یک سیستم دفاعی چندلایه و شگفت‌انگیز ساخته‌اند.
سیستم دفاعی از ورودی کندو آغاز می‌شود
پژوهشگران دانشگاه سیدنی با بررسی ۲۴ کلونی زنبور عسل دریافتند که بخش‌های مختلف کندو، هرکدام نقش مشخصی در مقابله با میکروب‌ها دارند.
این سیستم دفاعی از چندین لایه تشکیل شده است:
عسل: به دلیل ترکیبات طبیعی ضدمیکروبی، به مهار رشد برخی عوامل بیماری‌زا کمک می‌کند.
بره‌موم (پروپولیس): ماده‌ای رزینی که زنبورها تولید می‌کنند و خاصیت ضدباکتریایی و ضدقارچی دارد.
موم و شانه‌های کندو: به کنترل و محدود کردن میکروب‌ها در محیط داخلی کندو کمک می‌کنند.
گرده ذخیره‌شده: بخشی از محیط میکروبی کندو را شکل می‌دهد و در تعادل میکروارگانیسم‌ها نقش دارد.
بدن زنبورها: به‌ویژه دستگاه گوارش آن‌ها، با کمک میکروب‌های مفید از ورود و گسترش عوامل بیماری‌زا جلوگیری می‌کند.
نکته جالب این است که هرچه به مرکز کندو نزدیک‌تر می‌شویم، سازوکارهای دفاعی تخصصی‌تر می‌شوند؛ به‌طوری‌که میکروب‌های مضر فیلتر می‌شوند و شرایط برای حضور گونه‌های مفید فراهم می‌شود.
زنبورها در برابر چه بیماری‌هایی مقاوم‌ترند؟
بررسی‌ها نشان داد سیستم دفاعی کندو به‌ویژه در برابر برخی باکتری‌های خطرناک، از جمله Paenibacillus larvae، بسیار فعال است. این باکتری عامل بیماری لوک آمریکایی است که می‌تواند کلونی زنبورها را به‌شدت نابود کند.
البته قدرت دفاعی همه کندوها یکسان نیست. سلامت کلونی، شرایط محیطی، آفات و حتی تنوع گل‌های منطقه می‌توانند بر ترکیبات شیمیایی و قدرت دفاعی کندو تأثیر بگذارند.
سلامت زنبورها به سلامت طبیعت وابسته است
پژوهشگران تأکید می‌کنند که سیستم دفاعی زنبورها به محیط طبیعی اطراف آن‌ها وابستگی زیادی دارد.
تخریب زیستگاه‌ها، کاهش تنوع گیاهان گل‌دار و کشاورزی فشرده می‌توانند به‌تدریج منابع طبیعی مورد نیاز زنبورها را کاهش دهند و توانایی آن‌ها را برای مقابله با بیماری‌ها تضعیف کنند.
این پژوهش بار دیگر نشان می‌دهد که کندوی زنبور عسل چیزی فراتر از مجموعه‌ای از حشرات کنار یکدیگر است؛ یک جامعه زنده با سیستم دفاعی هماهنگ که در آن هر بخش، از عسل و موم گرفته تا بدن زنبورها، در حفظ سلامت کلونی نقش دارد.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی ISME Communications منتشر شده است.
