هم ژنتیک و هم سبک زندگی نقش مهمی در سلامت قلب دارند، اما میزان تأثیر هر کدام در افراد مختلف متفاوت است. در این مطلب، یک متخصص قلب توضیح میدهد که کدام عامل اهمیت بیشتری دارد و چگونه میتوان خطر بیماریهای قلبی را کاهش داد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بیشتر ما میدانیم که تغذیه ناسالم، کمتحرکی و سیگار کشیدن برای قلب بسیار مضر هستند، اما این سؤال همچنان مطرح است که ژنها مهمترند یا سبک زندگی؟
پاسخ ساده نیست، زیرا به عوامل مختلفی بستگی دارد.
اگر سابقه بیماری قلبی در خانواده شما وجود دارد، ممکن است تصور کنید که ابتلا به این بیماری اجتنابناپذیر است. اما واقعیت این است که داشتن سابقه خانوادگی، به معنای حتمی بودن ابتلا نیست. در بسیاری از موارد، داشتن یک سبک زندگی سالم میتواند حتی در افرادی که استعداد ژنتیکی دارند، خطر بیماری قلبی را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
چه عواملی باعث بیماری قلبی میشوند؟
طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیماری قلبی زمانی ایجاد میشود که رگهای خونی تغذیهکننده قلب بر اثر تجمع چربیها (آترواسکلروز یا تصلب شرایین) تنگ یا مسدود شوند. این وضعیت جریان خون به قلب را کاهش داده و خطر حمله قلبی را افزایش میدهد.
عوامل مؤثر در بروز بیماری قلبی عبارتاند از:
* ژنتیک
* کلسترول بالا
* فشار خون بالا
* دیابت
* سیگار کشیدن
* چاقی
* کمتحرکی
* رژیم غذایی ناسالم
* استرس مزمن
در اغلب موارد، بیماری قلبی حاصل ترکیب چندین عامل است، نه فقط یک علت.
ژنتیک چگونه بر بیماری قلبی تأثیر میگذارد؟
ژنها از والدین به فرزندان منتقل میشوند و میتوانند بر نحوه پردازش کلسترول، تنظیم فشار خون و واکنش بدن به التهاب تأثیر بگذارند.
مطالعهای در Journal of Cardiology نشان داده است که برخی افراد بیماریهای ژنتیکی را به ارث میبرند که خطر ابتلا به بیماری قلبی را افزایش میدهد.
یکی از شناختهشدهترین این بیماریها هیپرکلسترولمی خانوادگی است؛ یک اختلال ارثی که باعث میشود از سنین پایین، سطح کلسترول بد (LDL) بهطور غیرطبیعی بالا باشد.
افراد مبتلا به این بیماری، اگر بهموقع تشخیص داده و درمان نشوند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماری قلبی در سنین پایین قرار دارند.
حتی اگر چنین بیماری ژنتیکی نداشته باشید، داشتن یکی از بستگان نزدیک که در سنین پایین دچار بیماری قلبی شده است، میتواند خطر ابتلای شما را افزایش دهد.
با این حال، ژنها فقط احتمال ابتلا را بیشتر میکنند؛ آنها سرنوشت قطعی شما را تعیین نمیکنند.
آیا سبک زندگی تأثیر بیشتری بر سلامت قلب دارد؟
برای بیشتر افراد، سبک زندگی تأثیر بیشتری از ژنتیک بر سلامت قلب دارد.
عادتهای روزانه بر عوامل مهمی مانند:
* کلسترول خون
* فشار خون
* قند خون
* وزن بدن
اثر مستقیم دارند.
انتخابهای سالم و پایبندی به آنها میتواند حتی در افرادی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند نیز خطر ابتلا را کاهش دهد.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) برای پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی توصیه میکند:
* رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای کمچرب داشته باشید.
* مصرف غذاهای حاوی چربی اشباع، چربی ترانس، نمک و قند افزوده را محدود کنید.
* حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی داشته باشید.
* وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید.
* از مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی خودداری کنید.
* مصرف الکل را محدود کنید.
* خواب کافی داشته باشید.
* استرس را به شیوهای سالم مدیریت کنید.
این عادتها علاوه بر محافظت از قلب، سلامت عمومی بدن را نیز بهبود میبخشند.
آیا سبک زندگی سالم میتواند اثر ژنهای نامناسب را خنثی کند؟
اگرچه ژنتیک قابل تغییر نیست، اما سبک زندگی میتواند نحوه اثرگذاری ژنها بر سلامت شما را تغییر دهد.
مطالعات منتشرشده در مجله Genome Medicine نشان دادهاند افرادی که از نظر ژنتیکی در معرض خطر بالای بیماری قلبی هستند، با رعایت یک سبک زندگی سالم میتوانند احتمال ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند.
عادتهای سالم باعث بهبود:
* کلسترول
* فشار خون
* قند خون
* وزن بدن
میشوند و در نتیجه از قلب محافظت میکنند.
به عبارت دیگر، ژنتیک ممکن است نقطه شروع خطر را تعیین کند، اما در بسیاری از موارد این سبک زندگی است که مشخص میکند آن خطر به بیماری واقعی تبدیل شود یا نه.
اگر بیماری قلبی در خانواده شما وجود دارد، چه باید کرد؟
اگر یک یا چند نفر از بستگان نزدیک شما در سنین پایین دچار بیماری قلبی شدهاند، باید بیشتر مراقب سلامت قلب خود باشید.
دکتر گوپتا توصیه میکند:
* بهطور منظم معاینه شوید.
* کلسترول و فشار خون خود را مرتب بررسی کنید.
* در صورت توصیه پزشک، از نظر دیابت غربالگری شوید.
* وزن سالم خود را حفظ کنید.
* فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
* از سیگار دوری کنید.
در چنین شرایطی ممکن است پزشک انجام آزمایشها و غربالگری را در سنین پایینتر یا با فواصل کوتاهتر نسبت به افراد عادی توصیه کند.
آیا جوانان هم ممکن است به دلیل ژنتیک دچار بیماری قلبی شوند؟
بله.
اگرچه بیماری قلبی بیشتر در افراد مسن دیده میشود، اما برخی بیماریهای ارثی میتوانند خطر ابتلا را در سنین جوانی نیز افزایش دهند.
جوانانی که:
* کلسترول بسیار بالا دارند،
* سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی دارند،
* یا به اختلالات ارثی کلسترول مبتلا هستند،
نباید تصور کنند که فقط به دلیل جوان بودن در امان هستند.
تشخیص و درمان زودهنگام میتواند خطر حمله قلبی و سایر عوارض را به میزان زیادی کاهش دهد.
چرا انجام چکاپهای منظم اهمیت دارد؟
بیماری قلبی معمولاً طی سالها و بدون علامت پیشرفت میکند.
کلسترول بالا و فشار خون بالا اغلب تا زمانی که آسیب قابلتوجهی ایجاد نشده باشد، علامتی ندارند.
چکاپهای منظم میتوانند این مشکلات را در مراحل اولیه شناسایی کنند.
پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را توصیه کند:
* اندازهگیری فشار خون
* آزمایش کلسترول
* آزمایش قند خون
* بررسی شاخص توده بدنی (BMI)
* اندازهگیری دور کمر
در صورت تشخیص زودهنگام، درمان و اصلاح سبک زندگی میتواند از بروز عوارض جدی در آینده جلوگیری کند.
باورهای نادرست درباره ژنتیک و بیماری قلبی
باور نادرست: اگر بیماری قلبی در خانوادهام وجود دارد، هیچ کاری برای پیشگیری نمیتوانم انجام دهم.
واقعیت: سابقه خانوادگی خطر را افزایش میدهد، اما داشتن سبک زندگی سالم همچنان میتواند تأثیر بسیار زیادی در کاهش این خطر داشته باشد.
باور نادرست: فقط افراد سالمند باید نگران بیماری قلبی باشند.
واقعیت: برخی بیماریهای ژنتیکی میتوانند خطر بیماری قلبی را در سنین پایین افزایش دهند؛ به همین دلیل غربالگری زودهنگام برای بعضی افراد ضروری است.
جمعبندی
هم ژنتیک و هم سبک زندگی در خطر ابتلا به بیماریهای قلبی نقش دارند، اما اهمیت آنها در همه افراد یکسان نیست.
ژنهای به ارث رسیده میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند، اما تنها بخشی از ماجرا هستند. برای بیشتر افراد، انتخابهای روزانه مانند تغذیه سالم، ورزش منظم، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار، خواب کافی و کنترل استرس، نقش تعیینکنندهتری در سلامت قلب دارند.
اگر سابقه بیماری قلبی در خانواده شما وجود دارد، آگاهی از این موضوع و انجام اقدامات پیشگیرانه از سنین پایین، میتواند سالها از سلامت قلب شما محافظت کند.
