آیا واقعاً سیگار کشیدن در دوران بارداری میتواند خطر ابتلای کودک به سرطان را افزایش دهد؟ یک متخصص انکولوژی توضیح میدهد که علم درباره این ارتباط چه میگوید و والدین چگونه میتوانند این خطر را کاهش دهند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بیشتر والدین آینده میدانند که سیگار کشیدن در دوران بارداری برای جنین مضر است، اما کمتر کسی از پیامدهای بلندمدت آن آگاه است. آیا این عادت میتواند احتمال ابتلای کودک به سرطان را در سالهای بعد افزایش دهد؟
پاسخ کوتاه بله است. تحقیقات نشان دادهاند که بین سیگار کشیدن در دوران بارداری و افزایش خطر برخی سرطانهای دوران کودکی ارتباط وجود دارد؛ البته این موضوع به معنای آن نیست که هر مادری که سیگار میکشد، حتماً فرزندش به سرطان مبتلا خواهد شد. سیگار تنها یکی از عوامل خطر است و نه علت قطعی بیماری.
آیا واقعاً بین سیگار کشیدن در بارداری و سرطان کودکان ارتباط وجود دارد؟
متخصص ارشد انکولوژی، هماتولوژی و پیوند مغز استخوان تأیید میکند که این ارتباط در مطالعات علمی مشاهده شده است.
به گفته او، تحقیقات نشان دادهاند که سیگار کشیدن در دوران بارداری خطر ابتلا به برخی سرطانهای کودکان، از جمله بعضی انواع لوسمی (سرطان خون) را افزایش میدهد؛ هرچند این تنها یکی از عوامل مؤثر است و بهتنهایی باعث ایجاد سرطان نمیشود.
یافتههای یک مطالعه در سال ۲۰۲۴
در پژوهشی که در مجله Pediatric Blood & Cancer منتشر شد، پژوهشگران کودکان مبتلا به سرطان را با کودکان سالم مقایسه کردند.
آنها علاوه بر پرسشنامه، میزان کوتینین (مادهای که نشاندهنده قرار گرفتن در معرض دود سیگار است) را در موی کودکان اندازهگیری کردند.
نتایج نشان داد:
* کودکان مبتلا به سرطان، میزان کوتینین بیشتری در موهای خود داشتند.
* این یعنی آنها بیشتر در معرض دود سیگار، بهویژه دود دستدوم، قرار گرفته بودند.
* این اختلاف از نظر آماری کاملاً معنادار بود و اتفاقی محسوب نمیشد.
پژوهشگران نتیجه گرفتند که قرار گرفتن در معرض دود سیگار یک عامل خطر واقعی برای سرطان دوران کودکی است و پیشنهاد کردند در تحقیقات آینده، علاوه بر پرسشنامه، از آزمایش کوتینین نیز استفاده شود تا نتایج دقیقتر باشند.
سیگار چگونه میتواند باعث افزایش خطر سرطان در کودک شود؟
به گفته دکتر وارشنی، دود سیگار حاوی مواد سرطانزاست که از طریق جفت وارد بدن جنین میشوند.
این مواد میتوانند:
* به DNA سلولهای در حال رشد آسیب برسانند.
* اکسیژنرسانی به جنین را کاهش دهند.
* روند طبیعی رشد و تقسیم سلولها را مختل کنند.
از آنجا که سلولهای جنین در دوران بارداری با سرعت بسیار زیادی تقسیم و تکثیر میشوند، آسیب در این مرحله میتواند اثرات بلندمدتی بر سلامت کودک داشته باشد.
آیا همه سرطانهای کودکان به یک اندازه تحت تأثیر سیگار هستند؟
خیر.
یک مرور علمی بزرگ که در مجله PLOS One منتشر شد و نتایج ۶۲ مطالعه شامل بیش از ۲۴ هزار کودک مبتلا به سرطان را بررسی کرد، نشان داد:
* خطر تومورهای مغز و سیستم عصبی در فرزندان مادران سیگاری بیشتر است.
* احتمال لنفوم نیز ممکن است افزایش یابد، اما شواهد آن چندان قوی نیست.
* برخلاف تصور، ارتباط مشخصی بین سیگار کشیدن مادر و لوسمی در همه مطالعات مشاهده نشد.
بنابراین تأثیر سیگار بر همه انواع سرطان کودکان یکسان نیست.
آیا دود دستدوم هم خطرناک است؟
بله.
اگر مادر خودش سیگار نکشد اما در معرض دود سیگار دیگران قرار بگیرد، باز هم مواد سمی وارد بدن او شده و از طریق جفت به جنین منتقل میشوند.
مروری علمی که در سال ۲۰۲۶ در مجله Toxicology Letters منتشر شد نشان داد:
* مواد شیمیایی دود سیگار بهراحتی از جفت عبور میکنند.
* تا پیش از حدود ۱۸ هفتگی بارداری، سد محافظ مغز جنین هنوز کامل نشده است.
* بنابراین این مواد راحتتر وارد مغز جنین میشوند.
* از آنجا که مغز در تمام دوران بارداری بهسرعت رشد میکند، نسبت به این مواد بسیار آسیبپذیر است.
سیگار در بارداری چه مشکلات دیگری برای نوزاد ایجاد میکند؟
به گفته دکتر وارشنی، علاوه بر افزایش خطر برخی سرطانها، سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض دود سیگار میتواند باعث شود:
* نوزاد با وزن کم متولد شود.
* زایمان زودرس رخ دهد.
* خطر برخی ناهنجاریهای مادرزادی افزایش یابد.
* احتمال سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) بیشتر شود.
* رشد ریهها ضعیفتر باشد و کودک در آینده بیشتر دچار بیماریهای تنفسی شود.
* احتمال مشکلات یادگیری و اختلالات رشدی در سالهای بعد افزایش یابد.
والدین چگونه میتوانند این خطر را کاهش دهند؟
متخصصان توصیه میکنند:
* سیگار را پیش از بارداری یا هرچه زودتر پس از آگاهی از بارداری ترک کنید.
* از قرار گرفتن در معرض دود سیگار در خانه، محل کار و سایر محیطها خودداری کنید.
* از همسر و اعضای خانواده بخواهید سیگار را در بیرون از خانه بکشند یا همراه شما آن را ترک کنند.
* در صورت نیاز از پزشک یا برنامههای ترک سیگار کمک بگیرید.
* مراقبتهای منظم دوران بارداری را انجام دهید.
* رژیم غذایی سالم داشته باشید، از مصرف الکل خودداری کنید و مکملهای تجویزشده را مصرف کنید.
حتی ترک سیگار در اواسط بارداری هم مفید است
بر اساس اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، ترک سیگار در هر مرحله از بارداری مفید است و هیچوقت برای ترک دیر نیست.
حتی یک روز پس از ترک سیگار، اکسیژن بیشتری به جنین میرسد.
ترک سیگار همچنین:
* خطر زایمان زودرس را کاهش میدهد.
* به رشد بهتر جنین کمک میکند.
* سلامت مادر را نیز بهبود میبخشد؛ از جمله افزایش انرژی و راحتتر شدن تنفس.
جمعبندی
شواهد علمی نشان میدهد سیگار کشیدن یا حتی قرار گرفتن در معرض دود سیگار در دوران بارداری میتواند خطر برخی سرطانهای دوران کودکی را افزایش دهد، اما این به معنای ابتلای حتمی کودک به سرطان نیست. سرطان بیماری پیچیدهای است و عوامل ژنتیکی و محیطی متعددی در ایجاد آن نقش دارند.
خبر امیدوارکننده این است که ترک سیگار در هر زمانی از بارداری میتواند خطر را کاهش دهد. هرچه مادر زودتر سیگار را کنار بگذارد و از دود دستدوم نیز دوری کند، احتمال آسیب به جنین کمتر خواهد بود.
