دود آتشسوزی جنگلها ترکیبی از آلایندههای خطرناک را در خود دارد، از جمله:ذرات بسیار ریز معلق (PM2.5)، دیاکسید نیتروژن (NO₂)،ازن، هیدروکربنهای آروماتیک، سرب و سایر فلزات سنگین. برآوردها نشان میدهد این آلودگی هر سال جان دهها هزار نفر را میگیرد.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ این ذرات چگونه وارد بدن میشوند؟ذرات ریز موجود در دود ابتدا باعث تحریک:
* چشمها
* بینی
* گلو
میشوند، اما مشکل اصلی این است که این ذرات به اعماق ریه نفوذ میکنند و تنفس را دشوار میسازند.
حتی خطرناکتر اینکه ذرات بسیار ریز میتوانند از ریه وارد جریان خون شوند و پس از آن به اندامهای مختلف بدن برسند.
نکته مهم این است که آثار این ذرات ممکن است حتی پس از پاک شدن دود از آسمان نیز در بدن باقی بماند.
افزایش خطر سکته مغزی
مطالعهای که در European Heart Journal منتشر شده نشان میدهد:
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض ذرات PM2.5 ناشی از دود آتشسوزی، خطر سکته مغزی در سالمندان را افزایش میدهد.
دکتر یانگ لیو، متخصص سلامت محیط از دانشگاه اموری آمریکا، میگوید:
«دود آتشسوزی فقط یک خطر موقتی برای تنفس نیست؛ تقریباً تمام بدن را تحت تأثیر قرار میدهد.»
قلب، مغز و سلامت روان نیز آسیب میبینند
تحقیقات نشان دادهاند که در دورههای آلودگی ناشی از دود آتشسوزی، موارد زیر افزایش مییابد:
* حمله قلبی
* سایر بیماریهای قلبی و عروقی
* مراجعه افراد به دلیل مشکلات سلامت روان
به گفته دکتر لیو، این دود باعث استرس اکسیداتیو در بدن میشود؛ وضعیتی که به سلولها آسیب میزند و میتواند روند بروز یا پیشرفت بسیاری از بیماریها را سرعت ببخشد.
وقتی شهرها میسوزند، دود سمیتر میشود
اگر آتشسوزی به مناطق شهری برسد، دود فقط حاصل سوختن درختان نیست.
مواد مختلفی نیز میسوزند، مانند:
* پلاستیک
* فلزات سنگین
* آرسنیک
* مواد شیمیایی ساختمانی
این مواد میتوانند خطرات بسیار بیشتری برای سلامت انسان ایجاد کنند.
سالانه بیش از ۲۴ هزار مرگ در آمریکا
بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، قرار گرفتن طولانیمدت در معرض دود آتشسوزی بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۰ باعث بیش از ۲۴ هزار مرگ در سال در ایالات متحده شده است.
محققان تأکید میکنند که احتمالاً هیچ سطح کاملاً ایمنی برای مواجهه طولانیمدت با این دود وجود ندارد.
یعنی حتی اگر آلودگی در حد «متوسط» باشد اما بارها تکرار شود، باز هم میتواند برای سلامت خطرناک باشد.
دود آتشسوزی با چه بیماریهایی مرتبط است؟
پژوهشها نشان میدهند قرار گرفتن مکرر در معرض ذرات PM2.5 میتواند خطر ابتلا یا تشدید موارد زیر را افزایش دهد:
* بیماریهای مزمن
* بیماریهای خودایمنی
* حمله قلبی
* سکته مغزی
* برخی سرطانها
همچنین اگر مادر باردار در معرض دود قرار بگیرد، احتمال:
* زایمان زودرس
* تولد نوزاد با وزن کم
افزایش پیدا میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
به گفته پژوهشگران دانشگاه استنفورد، افراد آسیبپذیر شامل:
* زنان باردار
* کودکان
* سالمندان
* مبتلایان به آسم
* بیماران سرطانی
* افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و ریوی
هستند.
در مطالعهای که در مجله Nature منتشر شد، پژوهشگران پیشبینی کردند که اگر روند کنونی ادامه یابد، بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۵ حدود ۱.۹ میلیون مرگ اضافی ناشی از ذرات PM2.5 دود آتشسوزی رخ خواهد داد.
علائم فقط سرفه نیست
بسیاری از افرادی که چند روز هوای دودآلود را تحمل میکنند، ممکن است دچار این علائم شوند:
* سرفه
* احساس فشار یا درد در قفسه سینه
* گلودرد
* سردرد
* احساس گیجی و مهمغزی (Brain Fog)
این علائم ممکن است حتی پس از پایان آتشسوزی نیز مدتی ادامه داشته باشند.
دود ممکن است بر مغز هم اثر بگذارد
برخی مطالعات نشان میدهند که قرار گرفتن در معرض دود آتشسوزی احتمالاً با موارد زیر ارتباط دارد:
* کاهش عملکرد شناختی
* اختلال در حافظه و تمرکز
* افزایش خطر افسردگی
اگرچه برای اثبات قطعی این ارتباط، تحقیقات بیشتری لازم است.
چگونه از خود محافظت کنیم؟
کارشناسان توصیه میکنند:
* در روزهایی که هوا آلوده است تا حد امکان در محیطهای دارای هوای تصفیهشده بمانید.
* در صورت امکان به مراکز عمومی دارای سیستم تصفیه هوا، مانند کتابخانهها یا پناهگاههای مخصوص، مراجعه کنید.
* هنگام خروج از منزل از ماسکهای باکیفیت مانند N95 یا KN95 استفاده کنید؛ هرچند این ماسکها محافظت کامل ایجاد نمیکنند.
* مطمئن شوید پنجرهها، درها و سیستم تهویه منزل از ورود هوای آلوده جلوگیری میکنند.
جمعبندی
دود ناشی از آتشسوزی جنگلها تنها باعث سرفه یا سوزش چشم نمیشود؛ این دود میتواند به قلب، ریه، مغز، رگهای خونی و حتی جنین در حال رشد آسیب برساند. شواهد علمی نشان میدهد که قرار گرفتن مکرر یا طولانیمدت در معرض آن با افزایش خطر بیماریهای قلبی، سکته مغزی، مشکلات تنفسی، برخی سرطانها و حتی اختلالات شناختی و روانی مرتبط است. به همین دلیل، در روزهای دودآلود باید تا حد امکان از تماس با هوای آلوده پرهیز کرد و اقدامات محافظتی را جدی گرفت.
