بعضی علائم ظریف ممکن است با استرس یا افزایش سن اشتباه گرفته شوند، اما اگر چند علامت بهطور مداوم یا دورهای در کنار یکدیگر ظاهر شوند، میتوانند نشانهای از یک بیماری خودایمنی باشند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ سیستم ایمنی وظیفه دارد از بدن در برابر عفونتها و عوامل مضر محافظت کند. اما در بیماریهای خودایمنی، این سیستم به اشتباه به سلولها و بافتهای سالم بدن حمله میکند. بیش از ۸۰ نوع بیماری خودایمنی شناخته شده است که از جمله آنها میتوان به لوپوس، آرتریت روماتوئید، بیماری سلیاک، سندرم شوگرن و برخی اختلالات خودایمنی تیروئید اشاره کرد.
۱۰ نشانهای که باید جدی گرفته شوند:
۱. خستگیای که با خواب برطرف نمیشود
همه ما گاهی احساس خستگی میکنیم، اما خستگی مداوم که با وجود خواب کافی برطرف نمیشود، نیاز به بررسی دارد.
التهاب ناشی از بیماریهای خودایمنی میتواند سطح انرژی بدن را کاهش دهد و باعث شود فرد حتی پس از یک خواب کامل شبانه نیز احساس خستگی کند. کمخونی، مشکلات تیروئیدی و برخی عوارض بیماریهای خودایمنی نیز میتوانند باعث خستگی شوند.
اگر خستگی بدون علت مشخص برای هفتهها ادامه پیدا کند، نباید آن را صرفاً به فشار کاری یا خستگی روزمره نسبت داد.
۲. درد مفاصل و خشکی بدن هنگام صبح
درد گاهبهگاه مفاصل پس از ورزش یا فعالیت بدنی طبیعی است. اما درد، تورم و خشکی مداوم، بهویژه در چند مفصل و هنگام صبح، الگوی متفاوتی دارد.
برای مثال، آرتریت روماتوئید میتواند باعث خشکی طولانیمدت صبحگاهی و تورم مفاصل دستها، مچ دست، پاها و سایر مفاصل شود.
اگر خشکی مفاصل پس از بیدار شدن مرتباً برای مدت قابلتوجهی ادامه پیدا میکند یا با تورم مفاصل همراه است، بهتر است پزشک آن را بررسی کند.
۳. تب خفیف و مکرر بدون علت مشخص
تب معمولاً نشانه واکنش بدن به یک عفونت است، اما تب خفیف و مکرر یا مداوم، بدون وجود عفونت مشخص، گاهی میتواند با التهاب طولانیمدت مرتبط باشد.
برخی بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس ممکن است باعث تب بدون علت مشخص شوند، بهخصوص اگر تب همراه با خستگی، درد مفاصل یا تغییرات پوستی باشد.
البته هر تب بیعلتی به معنای ابتلا به بیماری خودایمنی نیست و عفونتها و بیماریهای مختلف دیگری نیز میتوانند چنین علامتی ایجاد کنند.
۴. بثورات پوستی یا تغییرات پوستی بدون علت مشخص
تغییرات پوستی گاهی میتوانند سرنخ مهمی درباره بیماریهای خودایمنی باشند.
این بیماریها ممکن است باعث انواع مختلفی از بثورات، قرمزی، خارش یا تغییر در بافت پوست شوند.
یکی از نمونههای شناختهشده، بثورات پروانهایشکل روی گونهها و بینی است که ممکن است در افراد مبتلا به لوپوس دیده شود.
برخی بیماریهای خودایمنی نیز میتوانند باعث ایجاد لکه، پوستهریزی یا تغییر رنگ پوست شوند.
اگر بثورات پوستی جدید یا مکرر بدون علت مشخص ظاهر میشوند، بهویژه اگر با علائم دیگری همراه باشند، بهتر است به جای درمان مکرر بهعنوان یک حساسیت یا تحریک پوستی ساده، توسط پزشک بررسی شوند.
۵. ریزش موی بدون علت مشخص
ریزش مقداری مو در طول روز طبیعی است، اما ریزش ناگهانی، شدید یا تکهای مو میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که بیماریهای خودایمنی نیز یکی از آنهاست.
برای مثال، آلوپسی آرهآتا یا طاسی منطقهای زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی به فولیکولهای مو حمله میکند و باعث ایجاد نواحی گرد یا نامنظمِ بدون مو میشود.
بیماریهای خودایمنی تیروئید نیز میتوانند باعث نازک شدن موها شوند. اگر ریزش مو همراه با خستگی، تغییرات وزن، حساسیت به گرما یا سرما یا علائم غیرقابلتوضیح دیگری باشد، ممکن است بررسی عملکرد تیروئید و سایر علل ضروری باشد.
۶. مشکلات گوارشی مداوم
نفخ، گاز معده، اسهال و ناراحتی شکمی علائم شایعی هستند و اغلب به رژیم غذایی یا سندرم روده تحریکپذیر نسبت داده میشوند.
با این حال، مشکلات گوارشی مداوم گاهی میتوانند نشانه یک بیماری خودایمنی یا اختلال مرتبط با فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی باشند.
برای مثال، در بیماری سلیاک، واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی به گلوتن به روده کوچک آسیب میزند. بیماریهای التهابی روده مانند کرون نیز با فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی مرتبط هستند و میتوانند باعث اسهال، درد شکم و کاهش وزن شوند.
وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بدون دلیل یا اسهال مداوم نیازمند بررسی پزشکی است.
۷. بیحسی یا احساس گزگز
گزگز و مورمور شدن گاهبهگاه، مثلاً زمانی که عصب برای مدتی تحت فشار قرار گرفته، شایع است. اما بیحسی، گزگز یا تغییر حس مکرر و بدون علت مشخص، بهخصوص در دستها یا پاها، نباید همیشه به گردش خون ضعیف نسبت داده شود.
برخی بیماریهای خودایمنی میتوانند سیستم عصبی یا اعصاب خارج از مغز و نخاع را تحت تأثیر قرار دهند.
البته دیابت، کمبود برخی ویتامینها، تحت فشار قرار گرفتن اعصاب و سایر بیماریهای عصبی نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند. معاینه پزشکی میتواند به مشخص شدن علت کمک کند.
۸. خشکی مداوم چشم و دهان
خشکی چشم یا دهان را بهراحتی میتوان به استفاده طولانیمدت از صفحهنمایش، سیستم تهویه، کمآبی بدن یا برخی داروها نسبت داد.
اما خشکی مداوم همزمان چشم و دهان میتواند یکی از علائم شاخص سندرم شوگرن باشد؛ یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به غدد تولیدکننده رطوبت حمله میکند.
خستگی، درد و تورم مفاصل نیز ممکن است همراه این بیماری دیده شوند.
اگر خشکی چشم و دهان مداوم است و در غذا خوردن، صحبت کردن یا استفاده از لنزهای تماسی اختلال ایجاد میکند، بهتر است با پزشک مشورت شود.
۹. تورمهای مکرر و بدون علت مشخص
تورم میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از آسیبدیدگی و نشستن طولانیمدت گرفته تا مشکلات کلیوی، قلبی یا اختلالات گردش خون.
با این حال، تورم مکرر در مفاصل یا سایر قسمتهای بدن، بدون علت مشخص و بهویژه در صورت همراهی با درد، خشکی یا سایر علائم التهاب، ممکن است نیاز به بررسی از نظر بیماریهای خودایمنی داشته باشد.
محل و الگوی تورم میتواند اطلاعات مهمی درباره علت احتمالی آن در اختیار پزشک قرار دهد.
۱۰. علائمی که مدام ظاهر میشوند و از بین میروند
یکی از مهمترین نشانهها، نه یک علامت خاص، بلکه الگوی تکرارشونده علائم است.
بیماریهای خودایمنی اغلب دورههایی دارند که علائم تشدید میشوند؛ به این دورهها «شعلهور شدن بیماری» گفته میشود و پس از آن ممکن است علائم برای مدتی کاهش پیدا کنند.
برای مثال، ممکن است فرد چند هفته دچار خستگی و درد مفاصل شود، مدتی احساس بهتری داشته باشد و سپس علائم دوباره برگردند.
اگر علائم بهطور مکرر بازمیگردند یا قسمتهای مختلف بدن را درگیر میکنند، بهتر است این الگو با پزشک در میان گذاشته شود.
چه زمانی باید به بیماری خودایمنی شک کرد؟
داشتن یکی از این علائم بهتنهایی به این معنا نیست که سیستم ایمنی به بدن حمله میکند. بیشتر این علائم دلایل احتمالی متعددی دارند.
به گفته دکتر توشار تایال، متخصص طب داخلی، آنچه اهمیت بیشتری دارد، وجود چند علامت همزمان است که برای هفتهها ادامه پیدا کنند، مرتباً عود کنند یا بیش از یک بخش از بدن را درگیر کنند.
برای مثال، خستگی مداوم همراه با تورم مفاصل، تغییرات پوستی و تب بدون علت، نگرانکنندهتر از خستگی گاهبهگاه بهتنهایی است.
پزشک با توجه به علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی و معاینه فرد تصمیم میگیرد که آیا انجام آزمایش خون یا بررسیهای دیگر ضروری است یا خیر.
جمعبندی
بیماریهای خودایمنی همیشه با علائم شدید و واضح شروع نمیشوند. نشانههای اولیه آنها ممکن است شبیه خستگی روزمره، استرس، افزایش سن یا مشکلات گوارشی معمولی باشند.
بنابراین، مهمتر از نگرانی درباره یک علامت منفرد، توجه به الگوی غیرمعمول علائم مداوم، تکرارشونده یا علائمی است که چند بخش مختلف بدن را درگیر میکنند.
اگر مشکلی برایتان غیرعادی به نظر میرسد و مرتباً بازمیگردد، بهتر است به جای منتظر ماندن برای برطرف شدن آن، درباره علائم خود با پزشک مشورت کنید.
