گاهی به نظر میرسد خطرات فاجعهباری که بشر با آنها روبهروست، پایانی ندارند. جنگ هستهای و نابودی تمدن، تغییرات اقلیمی، همهگیریها، هوش مصنوعی، ابرآتشفشانها و… فهرست این تهدیدها طولانی است.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ اما اگر واقعاً همهچیز از کنترل خارج شود و یک فاجعه جهانی بیسابقه رخ دهد، کجا میروید؟
امنترین مکان برای پناه گرفتن، دور ماندن از خطر و دوام آوردن تا پایان بحران کجاست؛ جایی که بتوان امیدوار بود روزهای بهتری را دوباره دید؟
در نخستین پژوهشی از این نوع که در نشریه Global Challenges منتشر شده است، دانشمندان مکانی را شناسایی کردهاند که به نظر میرسد در صورت وقوع یک فاجعه مهارنشدنی، در مجموع امنترین نقطه جهان باشد.
پژوهشگران در مقالهای به سرپرستی فلوریان اولریش یان، دانشمند محیطزیست از دانشگاه هاگن آلمان، میگویند:
«استرالیا احتمالاً در برابر خطرات فاجعهبار جهانی، تابآورترین نقطه روی زمین است.»
البته پیش از آنکه بلیت هواپیما رزرو کنید و چمدانهایتان را ببندید، یک نکته مهم را در نظر داشته باشید.
پژوهشگران هشدار میدهند که حتی استرالیا نیز از خطرات فاجعهبار جهانی (GCRs) کاملاً در امان نیست؛ بلکه در مجموع، در مقایسه با سایر نقاط جهان، کمترین میزان مواجهه با طیف گسترده تهدیدهای احتمالی را دارد.
یان و همکارانش در این مطالعه، پژوهشهای علمی مربوط به خطرات فاجعهبار جهانی را بررسی کردند و صدها مطالعه و گزارش درباره پیامدهای حوادثی مانند برخورد سیارکها با زمین، فورانهای آتشفشانی، حملات سایبری گسترده، تهدیدهای بیماریهای واگیردار و موارد دیگر را مورد ارزیابی قرار دادند.
سه نوع اصلی خطرات فاجعهبار جهانی
به گفته پژوهشگران، خطرات فاجعهبار جهانی را میتوان بهطور کلی در سه گروه اصلی قرار داد.
کاهش ناگهانی نور خورشید (ASRS) به حوادثی گفته میشود که بهطور ناگهانی مانع رسیدن نور خورشید به زمین میشوند؛ برای مثال فورانهای آتشفشانی، زمستان هستهای یا ابری از ذرات ناشی از برخورد یک سیارک با زمین.
نوع دوم، از دست رفتن فاجعهبار زیرساختهای جهانی (GCIL) است. این حوادث میتوانند سیستمهای حیاتی جامعه را مختل کنند و موجب اختلال در برق، حملونقل و تولید مواد غذایی شوند. طوفانهای ژئومغناطیسی، حملات سایبری، همهگیریها و پالسهای الکترومغناطیسی در ارتفاع بالا (HEMP) از جمله عواملی هستند که میتوانند چنین اختلالاتی ایجاد کنند.
نوع سوم، خطر زیستی فاجعهبار جهانی (GCBR) است که به تهدیدهای زیستی گسترده، چه طبیعی و چه ناشی از فعالیت انسان، اشاره دارد؛ تهدیدهایی که میتوانند در مقیاس قارهای یا جهانی موجب مرگومیر گسترده و اختلال شدید در جامعه شوند.
چه کشورهایی در برابر چنین بحرانهایی مقاومترند؟
پژوهشگران علاوه بر دستهبندی خطرها، مطالعات مربوط به تابآوری کشورها را نیز بررسی کردند. در این زمینه، تابآوری به توانایی یک جامعه برای حفظ عملکردهای حیاتی و تأمین رفاه مردم در شرایط اختلالات شدید ناشی از چنین فجایعی گفته میشود.
این توانایی به عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، نهادهای حکومتی و زیرساختهای کشور بستگی دارد.
بر اساس یافتههای پژوهش، کشورها معمولاً زمانی در برابر خطرات فاجعهبار جهانی تابآوری بیشتری دارند که:
* ساختار سیاسی باثبات و دموکراتیک داشته باشند؛
* از ثروت بیشتری برخوردار باشند؛
* نابرابری اقتصادی در آنها کمتر باشد؛
* صنعت گسترده و توان تولید داخلی بالایی داشته باشند؛
* دولت نفوذ و توانایی بالایی برای مدیریت بحران داشته باشد؛
* در مناطق دورافتاده قرار گرفته باشند، مانند جزایر بزرگ؛
* از تمرکززدایی و تنوع بیشتری برخوردار باشند؛
* وابستگی شدیدی به تجارت خارجی نداشته باشند یا شرکای تجاری نزدیک و قابلدسترسی داشته باشند.
با در نظر گرفتن مجموع این عوامل، استرالیا در پژوهشهای منتشرشده درباره این موضوع برجسته است. موقعیت جغرافیایی دورافتاده، توانایی بالای تولید مواد غذایی، منابع سوخت فسیلی و ظرفیت صنعتی، از جمله عواملی هستند که استرالیا را در موقعیت مناسبی قرار میدهند.
پژوهشگران میگویند:
«هیچ نقطهای روی زمین در برابر تمام خطرات فاجعهبار جهانی تابآوری کامل ندارد، اما استرالیا کشوری است که بیش از همه بهعنوان کشوری تابآور شناخته شده است.»
با این حال، حتی این کشور نیز در برابر برخی خطرات آسیبپذیر است و برای تأمین سوخت، دارو و کودهای کشاورزی همچنان به تجارت بینالمللی وابستگی دارد.
در بررسی پژوهشگران، استرالیا تنها کشوری بود که بهطور مستقیم در برابر هر سه نوع خطر فاجعهبار جهانی، کشوری تابآور معرفی شده بود. با این حال، نقاط قوت یک کشور در برابر یک تهدید میتواند در برابر تهدیدی دیگر به نقطه ضعف تبدیل شود؛ موضوعی که یکی از نکات اصلی این بررسی است.
چرا استرالیا گزینه مناسبتری است؟
در مورد استرالیا، جزیرهای و دورافتاده بودن این کشور از برخی خطرات محافظت میکند، اما همین ویژگی باعث شده استرالیا برای تأمین برخی کالاهای ضروری به سیستم تجارت بینالمللی وابستگی بیشتری داشته باشد.
با وجود مشکلاتی که استرالیا، بهویژه در زمینه پیامدهای تغییرات اقلیمی، با آنها مواجه است، دانشمندان همچنان آن را تابآورترین کشور جهان در برابر خطرات فاجعهبار جهانی میدانند.
یان میگوید:
«استرالیا با وجود مشکلات آشکاری که در زمینه پیامدهای تغییرات اقلیمی دارد، در ارزیابی ما عملکرد خوبی دارد. این کشور یک جزیره است و بنابراین میتواند راحتتر خود را از جهان جدا و منزوی کند. استرالیا حجم بسیار زیادی مواد غذایی تولید میکند، صنعت داخلی و بخش معدن بزرگی دارد. همچنین کشوری ثروتمند و دارای یک نظام دموکراتیک نسبتاً باثبات است؛ همه این عوامل باعث افزایش تابآوری یک کشور میشوند.»
پس از استرالیا، کشورهایی مانند نیوزیلند، ژاپن، سوئیس و آرژانتین نیز در میان کشورهایی قرار گرفتند که در مطالعات مختلف بهعنوان کشورهای تابآور معرفی شدهاند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که هر یک از این کشورها نیز در برابر برخی خطرات خاص آسیبپذیر هستند.
نویسندگان مطالعه مینویسند:
«تمام کشورهایی که بیش از همه در مطالعات مورد اشاره قرار گرفتهاند، بهجز سوئیس، سواحل طولانی دارند و ممکن است در صورت برخورد یک جرم نزدیک به زمین با زمین، تحت تأثیر سونامی قرار بگیرند.»
همچنین همه این کشورها بهجز سوئیس ممکن است تحت تأثیر فوران یکی از آتشفشانهای جنوبشرق آسیا یا آمریکای جنوبی قرار بگیرند؛ همانطور که فوران آتشفشان تامبورا در سال ۱۸۱۵ چنین پیامدهایی داشت.
علاوه بر این، همه آنها به نوعی به تجارت خارجی وابستهاند.
«هیچ نقطهای روی زمین وجود ندارد که بتواند پناهگاهی کامل در برابر خطرات فاجعهبار جهانی باشد.»
استرالیا و نیوزیلند میتوانند پایگاههایی برای مقابله با بحرانهای جهانی باشند
پژوهشگران معتقدند شناسایی کشورهایی با ساختارهای مقاوم مانند استرالیا و نیوزیلند میتواند در آینده برای افزایش تابآوری جهانی اهمیت زیادی داشته باشد.
برای مثال، این کشورها میتوانند محل نگهداری ذخایر مواد غذایی یا بانکهای بذر باشند. ظرفیت صنعتی آنها نیز میتواند به حفظ فعالیتهای ضروری در زمان وقوع یک فاجعه جهانی کمک کند.
به همین دلیل، چنین کشورهایی میتوانند بهعنوان مقرهایی برای سازماندهی واکنش بینالمللی به یک فاجعه بزرگ مورد استفاده قرار گیرند.
با این حال، مهمترین پیام پژوهشگران این است که آمادگی از هر چیز دیگری مهمتر است.
زیرا برخی از این فجایع ممکن است همین حالا در آستانه وقوع باشند.
نویسندگان مطالعه تأکید میکنند:
«پیشگیری همیشه بر تابآوری اولویت دارد.»
برخی خطرات فاجعهبار جهانی، مانند فورانهای آتشفشانی، در حال حاضر قابل پیشگیری نیستند. اما وقتی چنین حوادثی رخ دهند، تفاوت میان جوامعی که از قبل برای افزایش تابآوری خود سرمایهگذاری کردهاند و جوامعی که چنین کاری نکردهاند، ممکن است در نهایت با تعداد جانهای از دسترفته سنجیده شود.
