این تصور که افراد لاغر به کبد چرب مبتلا نمیشوند، یک باور اشتباه است. کبد چرب یک بیماری مزمن کبدی است و ارتباط مستقیمی با وزن بدن ندارد. در ادامه با دلایل ابتلا به کبد چرب در افراد لاغر و راههای تشخیص و پیشگیری از آن آشنا میشوید.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ وقتی صحبت از «کبد چرب» میشود، بسیاری از افراد تصور میکنند این بیماری فقط در افراد دارای اضافهوزن یا چاق دیده میشود. اما وزن بدن بهتنهایی تعیین نمیکند که چربی در کبد تجمع پیدا کند یا نه. بله، حتی اگر لاغر باشید هم ممکن است کبد چرب داشته باشید. این وضعیت گاهی «کبد چرب در افراد لاغر» نامیده میشود.
چرا ممکن است یک فرد لاغر به کبد چرب مبتلا شود؟
وزن بدن تنها یکی از عوامل تعیینکننده سلامت متابولیک است. بعضی افراد با وجود ظاهر لاغر، ممکن است مقدار بیشتری چربی احشایی داشته باشند؛ یعنی چربیای که اطراف اندامهای داخلی تجمع پیدا میکند. این نوع چربی ارتباط نزدیکی با مقاومت به انسولین و مشکلات متابولیک دارد.
این موضوع بهخصوص در افراد با تبار جنوب آسیا اهمیت دارد. این افراد ممکن است در مقایسه با برخی جمعیتهای دیگر، با BMI پایینتر نیز دچار مقاومت به انسولین شوند و چربی بیشتری در ناحیه شکم ذخیره کنند. بنابراین، لاغر به نظر رسیدن لزوماً به معنای پایین بودن خطر ابتلا به کبد چرب نیست.
مقاومت به انسولین
مقاومت به انسولین زمانی اتفاق میافتد که سلولهای بدن بهدرستی به انسولین پاسخ نمیدهند. در این شرایط، لوزالمعده مجبور میشود انسولین بیشتری تولید کند تا قند خون را کنترل کند.
با گذشت زمان، مقاومت به انسولین میتواند نحوه پردازش چربی و قند در بدن را تغییر دهد و باعث تجمع بیشتر چربی در کبد شود.
یک فرد ممکن است دچار مقاومت به انسولین یا پیشدیابت باشد، بدون اینکه ظاهراً اضافهوزن داشته باشد. به همین دلیل، حتی وقتی عدد روی ترازو طبیعی است، توجه به قند خون و سلامت متابولیک اهمیت زیادی دارد.
کلسترول یا تریگلیسرید بالا
سطح غیرطبیعی چربیهای خون نیز میتواند با کبد چرب ارتباط داشته باشد.
بهویژه، تریگلیسرید بالا با بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) ارتباط دارد. ممکن است فردی BMI طبیعی داشته باشد اما به دلیل ژنتیک، رژیم غذایی، کمتحرکی یا مشکلات متابولیک زمینهای، وضعیت نامناسبی از نظر چربی خون داشته باشد.
به همین دلیل، بررسی منظم کلسترول و چربی خون حتی برای افرادی که اضافهوزن ندارند نیز میتواند مفید باشد.
مصرف زیاد قند و غذاهای تصفیهشده
لاغر بودن بهطور خودکار به معنای داشتن رژیم غذایی سالم نیست.
مصرف مداوم نوشیدنیهای شیرین، شیرینیها، دسرها و مواد غذایی سرشار از کربوهیدراتهای تصفیهشده میتواند به مشکلات متابولیک منجر شود. رژیمهای غذایی سرشار از قندهای ساده، بهخصوص نوشیدنیهای حاوی فروکتوز، با افزایش خطر تجمع چربی در کبد ارتباط دارند.
اندازه وعدههای غذایی نیز اهمیت دارد. ممکن است فردی وزن طبیعی خود را حفظ کند، اما رژیم غذایی او سرشار از قند، کربوهیدراتهای تصفیهشده یا چربیهای ناسالم و در عین حال کمفیبر و کمارزش از نظر مواد مغذی باشد.
کمبود فعالیت بدنی
ورزش مستقل از وزن بدن بر سلامت متابولیک تأثیر میگذارد.
ممکن است فردی لاغر به نظر برسد اما بیشتر ساعات روز را در حالت نشسته بگذراند و در نتیجه حساسیت به انسولین و آمادگی عضلانی پایینتری داشته باشد.
فعالیت بدنی منظم میتواند به سلامت کبد و عملکرد متابولیک کمک کند، حتی اگر باعث کاهش قابلتوجه وزن نشود.
هم ورزشهای هوازی و هم تمرینات مقاومتی میتوانند بخش مفیدی از یک سبک زندگی سالم باشند.
ژنتیک هم میتواند نقش داشته باشد
برخی افراد از نظر ژنتیکی مستعدتر از دیگران هستند و بدنشان راحتتر چربی را در کبد ذخیره میکند.
عوامل ژنتیکی یکی از دلایلی هستند که نشان میدهند کبد چرب میتواند حتی در افرادی که عوامل خطر واضح مرتبط با سبک زندگی ندارند نیز ایجاد شود. بنابراین، سابقه خانوادگی و تبار فرد میتواند هنگام ارزیابی خطر ابتلا اهمیت داشته باشد.
البته داشتن زمینه ژنتیکی به این معنا نیست که فرد حتماً به بیماری کبدی مبتلا خواهد شد، اما میتواند اهمیت توجه بیشتر به سلامت متابولیک و انجام معاینات منظم را افزایش دهد.
آیا ممکن است فرد لاغر کبد چرب داشته باشد اما هیچ علامتی نداشته باشد؟
بله. کبد چرب، بهویژه در مراحل اولیه، اغلب هیچ علامت واضحی ایجاد نمیکند. بسیاری از افراد زمانی متوجه ابتلا به این بیماری میشوند که برای بررسی مشکل دیگری آزمایش خون یا سونوگرافی انجام میدهند.
برخی افراد ممکن است احساس خستگی یا ناراحتی در قسمت بالای سمت راست شکم داشته باشند، اما علائم بهتنهایی روش قابل اعتمادی برای تشخیص کبد چرب نیستند.
بنابراین، نباید تصور کرد که صرفاً به دلیل نداشتن علائم یا داشتن وزن طبیعی، کبد کاملاً سالم است.
کبد چرب چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک هنگام بررسی احتمال کبد چرب، سوابق پزشکی، آزمایشهای خون مانند SGOT و عوامل خطر متابولیک را در نظر میگیرد.
روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی میتوانند وجود چربی در کبد را نشان دهند. در صورت نیاز نیز ممکن است از روشهای تصویربرداری دیگر برای بررسی سفتی کبد یا میزان ایجاد بافت اسکار استفاده شود.
آزمایش خون میتواند اطلاعاتی درباره آنزیمهای کبدی و سایر جنبههای سلامت بدن ارائه دهد، اما طبیعی بودن آنزیمهای کبدی لزوماً کبد چرب را رد نمیکند.
اگر کبد چرب تشخیص داده شود، پزشک ممکن است میزان فیبروز یا ایجاد بافت اسکار در کبد را نیز بررسی کند، زیرا میزان فیبروز نقش مهمی در تعیین خطر عوارض کبدی در آینده دارد.
آیا لاغر بودن باعث میشود کبد چرب خطر کمتری داشته باشد؟
لزوماً نه.
اگرچه اضافهوزن یکی از عوامل مهم خطر کبد چرب است، افراد لاغر مبتلا به کبد چرب نیز ممکن است دچار التهاب و فیبروز کبد شوند.
بیماری MASLD میتواند به استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) پیشرفت کند؛ نوع جدیتری از بیماری که با التهاب و آسیب کبدی همراه است.
با گذشت زمان، ایجاد اسکار شدید در کبد میتواند به سیروز و سایر عوارض منجر شود.
البته میزان خطر در افراد مختلف متفاوت است و عواملی مانند دیابت، وضعیت متابولیک، ژنتیک و وجود یا شدت فیبروز کبد در آن نقش دارند.
اگر لاغر هستید، برای محافظت از کبد چه کاری میتوانید انجام دهید؟
هدف این نیست که اگر وزن سالمی دارید، بدون دلیل وزن کم کنید. در این شرایط، تمرکز باید بیشتر روی بهبود سلامت متابولیک باشد.
* رژیم غذایی متعادلی داشته باشید که سرشار از سبزیجات، میوههای کامل، غلات کامل، حبوبات، مغزها و سایر مواد غذایی مغذی باشد.
* مصرف نوشیدنیهای شیرین و مواد غذایی حاوی قند افزوده را محدود کنید.
* بیشتر از چربیهای غیراشباع و سالم استفاده کنید.
* فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
* قند خون، فشار خون و کلسترول را در محدوده سالم نگه دارید.
* اگر کبد چرب دارید، درباره مصرف الکل با پزشک مشورت کنید، زیرا الکل میتواند آسیب کبدی را تشدید کند.
نکته مهم
لاغر بودن تضمین نمیکند که کبد شما بدون چربی است.
چربی احشایی، مقاومت به انسولین، تریگلیسرید بالا، رژیم غذایی نامناسب، کمتحرکی و عوامل ژنتیکی همگی میتوانند در ایجاد کبد چرب نقش داشته باشند؛ حتی در افرادی که BMI طبیعی دارند.
حرف آخر
بهخصوص در افراد با تبار جنوب آسیا، داشتن وزن طبیعی نباید بهعنوان نشانهای قطعی از پایین بودن خطر مشکلات متابولیک در نظر گرفته شود.
اگر به دیابت، کلسترول بالا، فشار خون بالا، دور کمر زیاد یا سابقه خانوادگی بیماریهای متابولیک مبتلا هستید یا آزمایشهای کبدی شما بدون دلیل مشخص غیرطبیعی شدهاند، با پزشک درباره نیاز به بررسی کبد چرب مشورت کنید.
