بیش از ۱۳ میلیون کودک در سراسر جهان از طریق روشهای کمکباروری به دنیا آمدهاند. اما آیا نخستین روزهای زندگی در محیط آزمایشگاه میتواند اثری در DNA آنها بر جای بگذارد؟
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ دانشمندان در چین به دنبال یکی از نشانههای احتمالی این موضوع گشتند و تفاوتی را در بخشی از ژنوم موسوم به «ژنهای جهنده» پیدا کردند.
پژوهشهای قبلی نشان دادهاند که برخی مشکلات و بیماریهای سلامتی ممکن است در کودکانی که از طریق لقاح آزمایشگاهی یا IVF به دنیا آمدهاند، کمی شایعتر باشند.
اما پیدا کردن دلیل این تفاوت دشوار است. تأثیر خودِ درمانهای ناباروری باید از عواملی مانند وضعیت سلامت والدین و اتفاقاتی که در دوران بارداری رخ میدهد، جدا شود.
پژوهشگران دانشگاه سون یاتسن در چین، این بار توجه خود را به بخشهایی از DNA به نام ژنهای جهنده معطوف کردند.
با وجود این نام، آنها ژنهای معمولی نیستند. برخی از این قطعات DNA میتوانند از خودشان نسخهبرداری کنند و این نسخهها را در بخشهای جدیدی از DNA قرار دهند. نوعی که در این مطالعه بررسی شد، LINE-1 نام دارد.
یک مطالعه قبلی روی موشها نشان داده بود که تجربیات دوران ابتدایی زندگی میتواند روی ژنهای جهنده در مغز تأثیر بگذارد. البته نتایج مطالعات روی موشها بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که در جنین انسان هنگام IVF چه اتفاقی میافتد.
DNA کودکان چه تفاوتی داشت؟
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران نمونههای خون ۳۳ کودک متولدشده از طریق IVF و ۴۲ کودک متولدشده بدون استفاده از درمانهای ناباروری را بررسی کردند.
بیشتر نمونهها هنگام تولد از بند ناف گرفته شده بود و برخی نمونهها نیز از کودکانی در سنین دو تا پنج سال جمعآوری شده بود.
کودکانی که از طریق IVF به دنیا آمده بودند، در مجموع مقدار کمی DNA مربوط به LINE-1 بیشتری داشتند.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا نوع روش درمان ناباروری در این نتیجه تأثیر دارد یا خیر. برخی کودکان با روش معمول IVF و برخی دیگر با روشی به نام تزریق اسپرم به داخل تخمک (ICSI) به وجود آمده بودند؛ روشی که در آن یک اسپرم بهطور مستقیم داخل تخمک تزریق میشود.
اما بین این دو گروه تفاوت مشخصی در میزان LINE-1 پیدا نشد.
مقایسه خواهر و برادرها
پژوهشگران راه دیگری نیز برای بررسی این موضوع داشتند. در سه خانواده، آنها توانستند کودکی را که از طریق IVF به دنیا آمده بود با خواهر یا برادری مقایسه کنند که بدون درمان ناباروری متولد شده بود.
در هر سه خانواده، کودک متولدشده از طریق IVF مقدار بیشتری DNA مربوط به LINE-1 داشت.
با این حال، سه خانواده برای اثبات اینکه این تفاوت ناشی از IVF است، بسیار کم است.
وقتی پژوهشگران کودکان را بر اساس جنسیت جدا کردند، این تفاوت در دختران واضحتر بود. در پسران نیز روند مشابهی دیده شد، اما نتیجه از اطمینان کمتری برخوردار بود. پژوهشگران میگویند برای مشخص شدن اینکه آیا این تفاوت واقعاً به جنسیت مرتبط است یا خیر، باید گروه بزرگتری بررسی شود.
آیا این تغییرات میتوانند بر سلامت کودکان تأثیر بگذارند؟
پژوهشگران DNA کودکان را با دقت بیشتری بررسی کردند و متوجه شدند در برخی نقاط ژنوم، توالیهای LINE-1 در یکی از گروهها بیشتر یا کمتر دیده میشوند.
برخی از این نقاط در بخشهای گستردهای از DNA قرار داشتند که اطراف ژنهایی قرار گرفتهاند که پیشتر با قلب، سوختوساز بدن، مغز و سرطان مرتبط دانسته شدهاند.
آیا این موضوع میتواند تفاوتهای سلامتی گزارششده در مطالعات قبلی را توضیح دهد؟
شاید؛ اما این مطالعه هنوز نمیتواند به این سؤال پاسخ دهد.
پژوهشگران بررسی نکردند که آیا این ژنها در کودکان رفتار متفاوتی دارند یا خیر. همچنین کودکان را در طول زمان دنبال نکردند تا مشخص شود آیا این تغییرات با بروز بیماری خاصی ارتباط دارند.
بنابراین، در حال حاضر این یافته بیشتر یک سرنخ برای تحقیقات آینده است.
هنوز مشخص نیست این تفاوت دقیقاً از کجا آمده است
پژوهشگران حتی نمیتوانند با قطعیت بگویند این تفاوت دقیقاً در چه مرحلهای ایجاد شده است.
آنها DNA کودکان را از نمونههای خون بررسی کردند و شاهد حرکت یا تغییر ژنهای جهنده در جنینها نبودهاند.
همچنین چون DNA هر دو والد در اختیار آنها نبود، نمیتوانند مشخص کنند که آیا تغییرات مشاهدهشده واقعاً در بدن کودکان ایجاد شدهاند یا بخشی از آنها از والدین به ارث رسیده است.
علاوه بر این، اتفاقات دیگری که در دوران بارداری رخ دادهاند نیز ممکن است در این تفاوت نقش داشته باشند.
مطالعه بزرگتری چه میگوید؟
در مطالعهای جداگانه و بسیار بزرگتر که در مجله Nature Medicine منتشر شده، DNA ۸۳۲۸ نوزاد با DNA والدین آنها مقایسه شد.
این پژوهش ارتباط میان برخی مراحل درمان ناباروری و ایجاد تغییرات جدید در DNA را پیدا کرد که بعضی از آنها در مراحل ابتدایی رشد جنین ایجاد شده بودند.
البته آن مطالعه نوع متفاوتی از تغییرات ژنتیکی را بررسی کرده بود و بنابراین نمیتواند یافته جدید درباره LINE-1 را تأیید کند. با این حال، شواهد بیشتری ارائه میدهد که نشان میدهد روشهای کمکباروری ممکن است بتوانند اثری در ژنوم جنین بر جای بگذارند.
در مورد مطالعه جدید چین، پژوهشگران الگویی را پیدا کردهاند که میتواند به دانشمندان کمک کند سؤالات دقیقتری درباره IVF و مراحل اولیه رشد انسان مطرح کنند.
گام بعدی این است که مشخص شود آیا این الگو در گروههای بزرگتر و خانوادههای بیشتری نیز دیده میشود، منشأ آن دقیقاً چیست و آیا در نهایت میتواند بر سلامت کودکان تأثیری داشته باشد یا خیر.
بنابراین، این مطالعه به هیچ وجه نشان نمیدهد که IVF برای کودکان مضر است؛ بلکه تنها یک تفاوت ژنتیکی احتمالی را شناسایی کرده که برای درک معنای آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.
