قسمت صد و چهلم خاطرات میلسپو: اگر دولت ایران موضع خود را تغییر ندهد، هیچ امکان و فایده‌ای را در ماندن در اینجا نمی‌بینم؛ بعید می‌دانم که یک تعدیل رضایت بخش صورت گیرد

سرویس تاریخ «انتخاب»: کتاب ماموریت آمریکایی‌ها در ایران اثر آرتور میلسپو ترجمۀ حسین ابوترابیان در سال ۱۳۵۶ است.

 

آرتور میلسپو متولد مارس ۱۸۸۳ در روستایی در میشیگان، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی که در سالهای ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد. او دانش آموخته (دکترای) دانشگاه جانز هاپکینز و (کارشناسی ارشد) دانشگاه ایلینوی بود‌.

 

وقتی آقای بیات با تسلیم لایحه لغو اختیارات اقتصادی من، بحران نهائی را تسریع کرد، در این خصوص با سفیر مذاکره کردم و وی وانمود کرد که منتظر دستورالعمل واشینگتن است که هیچ وقت واصل نشد. من اینطور استنباط کردم که وزارت خارجه هنوز به نظری که در ماه ژوئن ابراز کرده بود وفادار است که استعفای دسته جمعی اعضای هیئت به نفع ایالات متحد نخواهد بود. قبلاً کوشیده بودم این نظر را تغییر بدهم ولی توفیقی بدست نیاورده بودم.  و اکنون نیز مسئله استعفای دسته جمعی هیئت را مطرح نساخته و هیچ تلاشی در وادار کردن همکارانم به استعفا مبذول نداشته بودم. در ۲۹ ژانویه ۱۹۴۵ نامه ای به سفیر نوشتم و اوضاع و مسائلی را که پیش آمده بود تشریح کردم و از سفیر تقاضا کردم مضمون نامه را به وزارت خارجه امریکا تلگراف کند. در پایان این نامه نوشتم: 

 

اگر بیدرنگ از جانب دولت ایالات متحد اعتراض شدید به عمل آید، احتمال می رود که بحران کنونی فروکش کند و به وزارت خارجه وقت و فرصت داده شود که هر سیاست جدیدی را که در نظر دارد بموقع اجرا گذارد. به اعتقاد من اگر در این موقعیت خطیر وزارت خارجه از من به عنوان رئیس هیئت مالی پشتیبانی کامل به عمل نیاورد، ممکن است این فرصت از دست برود.

 

نظر به اینکه پاسخی از وزارت خارجه واصل نشد، در ۷ فوریه از سفارت درخواست کردم تلگرام زیر را از طرف من به آقای استه تینیوس وزیر خارجه و مشاور سیاسی اش آقای والاس مری مخابره کند:

 

چنین استنباط شده بود که وزارت خارجه علاقه مند است کمک به ایران از طریق هیئتهای امریکایی که کاملاً برای انجام وظیفه مجهز باشند صورت بگیرد. اگر چنین تفاهمی هنوز پابرجاست عاقلانه ترین کار این است که اقدامات لازم برای حفظ وضع موجود و ممانعت از تغییرات جدی در وضع هیئت به عمل آید تا سفیر جدید وقت مطالعه در مبنای قانونی باره اوضاع را بیاید. اگر تمایل بر این است که مبنای قانونی، تشکیلات و ترکیب هیئت تغییر یابد، وقتی هیئت اختیار و اعتبار و وحدت خود را از دست داد تغییرات مزبور دشوار خواهد بود. اکنون وضع هیئت به مرحله بحرانی و شاید نهائی رسیده است. من به عنوان شرط ماندنم از دولت ایران خواستم بعضی اقدامات بعمل آورد و در مورد سیاستها و طرز برخوردش در آینده تضمینهائی بدهد. این پیشنهادات رد شد و حال آنکه من آنها را برای حیثیت و موفقیت هیئت در آینده اساسی می‌دانم. اگر دولت ایران موضع خود را تغییر ندهد، هیچ امکان و فایده ای را در ماندن در اینجا نمی‌بینم. بعید می دانم که یک تعدیل رضایت بخش که اجازه تجدید فعالیت ولو بطور موقت به هیئت بدهد از طریق تغییر کابینه یا اقدام مجلس صورت گیرد. اما بدون اعتراضات قوی از جانب دولت امريكا حتى تعديل موقت غیر محتمل بنظر می‌رسد. آیا وزارت خارجه چنین اعتراضاتی را به عمل خواهد آورد؟ پاسخ به این سؤال برای تصمیمهای آینده من اهمیت فراوان دارد و در هر حال باید تا ده روز دیگر واصل شود. اگر پاسخی داده نشود ناچار خواهم شد فرض کنم که مسئله رفتن یا ماندن من با اثرات مهمی که بر آینده هیئت دارد دیگر یک مسئله مورد علاقه وزارت خارجه نیست.